Libellennieuws 02:36 Zaterdag 24 augustus 2002 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Nieuwe aanmeldingen voor de libellennieuwsmeelgroep alsmede kopij voor de nieuwsbrief kunnen als altijd naar onderstaand iemeeladres. Voor iedereen het volgende verzoek: wil je zelf een bijdrage leveren, wil je dan a.j.b. de Nederlandse (bijv. Vroege glazenmaker) èn de shortname, bestaande uit de eerste vier letters van de beide delen van de wetenschappelijke naam (AESHISOS) vermelden, zodat iedereen het bericht goed kan volgen (en mij het meeste werk bespaard blijft). Een tweede verzoek is om bij de vermelding van een gebied, de naam van de gemeente en liefst ook de Amersfoortcoordinaten en de provincie erbij te vermelden: dit vergroot de leesbaarheid van de bijdragen. Allemaal weer veel leesplezier en groetjes, Remco Hofland Oegstgeest remcohofland_at_hetnet.nl *************** ARTIKELEN *************** Rombouten langs de Roer, Limburg In samenwerking met het Waterschap Roer en Overmaas hebben we vanuit een boot vier maal de oevers van de Roer gedeeltelijk geïnventariseerd op de aanwezigheid van exuviae van rombouten. Deze inventarisaties hebben zich voornamelijk beperkt tot het traject vanaf Herkenbosch tot in Roermond. De resultaten van de eerste tocht zijn in het libellennieuws van 9 juli bekend gemaakt. De overige drie tochten hebben op 13 juli, 19 juli en 2 augustus plaatsgevonden. Tijdens de tocht van 2 augustus was de waterstand van de Roer circa 50 cm gestegen waardoor er geen exuviae meer zijn gevonden en de waarnemingen zijn beperkt tot imago's van o.a. Gaffellibel (OPHICECI) en Rivierrombout (GOMPFLAV). In totaal zijn tijdens deze tochten 13 exuviae van de Rivierrombout en 9 exuviae van de Gaffellibel gevonden. Tijdens inventarisaties te voet zijn nog eens 3 exuviae van de Gaffellibel en 1 exuvium van de Rivierrombout gevonden. Daarnaast zijn op diverse plaatsen imago's van beide soorten gezien. Tot op heden is de Gaffellibel door ons in 12 kilometerhokken langs de Roer waargenomen (exuviae en imago's), de Rivierrombout is in 5 kilometerhokken waargenomen. Naast de Roer zelf worden ook alle poelen en voormalige Roermeanders geïnventariseerd. De opvallendste waarnemingen van dit jaar betreffen die van de Vuurlibel (CROCERYT) die op diverse plaatsen verspreid door het Roerdal is gezien. Met vriendelijke groet, Rob Geraeds en Victor van Schaik PS Bovenstaand meeltje is abusievelijk niet eerder in LN opgenomen, RH. ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Meer bandheidelibellen SYMPPEDE, maar ook beekoeverlibellen ORTHCOER, tengere grasjuffers ISCHPUMI en koraaljuffers CERITENE in het Overijsselse. Op 15 augustus 2002 bezochten Robert Ketelaar, Dick Groenendijk en Mark Zekhuis een nieuw ingericht natuurterreintje de Reuterij in Noordoost Twente (Ac 254.5 / 496.4). Op dit voormalige grasland van ca. 1 ha. op de de helling van de Ootmarsumse stuwwal, is weer een bron blootgelegd en heeft zich een rijk bronsysteem kunnen ontwikkelen. Langs de kwelstroompjes zagen we een eiafzettende venglazenmaker (AESCJUNC); 1 copula, 1 wijfje en 5 mannetjes koraaljuffer (CERITENE), 8 mannetjes beekoeverlibel (ORTHCOER) en 1 copula, 4 mannetjes tengere grasjuffers (ISCHPUMI). Tot onze verrassing ontdekten we (voor de tweede keer die week) nog een (1 wijfje) bandheidelibel (SYMPPEDE). Naast deze bijzondere soorten, vliegen hier ook lantaarntje (ISCHELEG), watersnuffel (ENALCYAT), gewone pantserjuffer (LESTSPONS), tengere pantserjuffer (LESTVIRE), zwarte heidelibel (SYMPDANA), blauwe glazenmaker (AESHCYAN), geelvlekheidelibel (SYMPFLAV) en platbuik (LIBEDEPR) rond. Mark Zekhuis faunistisch medewerker mailto:m.zekhuis_at_landschap-ov.nl Landschap Overijssel Poppenallee 39, 7722 KW DALFSEN, 0529-401731 bezoek ook onze website: www.landschapoverijssel.nl ******************************* LOSSE WAARNEMINGEN ******************************* Hoi allemaal, Aansluitend op het nieuws van de nieuwe populatie bandheidelibel (SYMPPEDE) zag ik op 13 aug 2002 een zwervend jong mannetje in een ruigte langs het spoor bij Budelschoot, Brabant (168-362) Verder ten oosten van zinkfabriek Budel-Dorplein (169-361) 3 m., en 1 vr. Beekoeverlibel (ORTHCOER), bruine winterjuffer (SYMPFUSC) en koraaljuffer (CERITENE), Oranje luzernevlinder m. en een eiafzettend vrouwtje Koninginnepage langs het spoor van Budel-Schoot (167-362). Leuke waarnemingen elders; op 16 aug een vr Zwervende heidelibel (SYMPFONS) in het Westduinpark te Den Haag, en 14 aug een vr. bruine winterjuffer (SYMPFUSC) in het Heerenschoolbos in de bebouwde kom van Katwijk (089-467). Groet, Casper Zuyderduyn ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Beste libellenliefhebbers, Hier nog wat waarnemingen die zijn gedaan op 12 augustus 2002 op de Brunsummerheide, bij de Rode Beek, tijdens het NJN-zomerkamp Zuid-Limburg 3. Het was niet zulk mooi weer (ca. 22 graden, bewolkt), dus het aantal soorten viel een beetje tegen. Zuielijke oeverlibel (ORTHBRUN), slechts 1 exemplaar Beekoeverlibel (ORTHCOER), zeer veel Koraaljuffer (CERITENE), zeer veel Tengere grasjuffer (ISCHPUMI) Bloedrode heidelibel (SYMPSANG) Viervlek (LIBEQUAD) Azuurwaterjuffer (COENPUEL) Twee dagen later waren we er opnieuw en hebben we veel meer Zuidelijke overlibellen gezien, maar enkele kinderen waren bezig ze dood te maken 'omdat ze steken'. Dit hebben we nog net kunnen voorkomen, maar zo zie je maar weer hoe zeldzame soorten kunnen uitsterven... Vriendelijke groeten, Saskia Roselaar Utrecht ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Zwervende heidelibel SYMPFONS ook in Twente Op 20 augustus was ik met Mark Zekhuis (Landschap Overijssel) op pad in Twente om plagplekken uit te zetten voor soortgericht beheer van het gentiaanblauwtje. De Vetpot in het noordoostelijk deel van Twente is een oude vliegplaats van deze vlinder. Zoals verwacht konden we het gentiaanblauwtje hier niet meer terugvinden, maar we vonden er wel een vrouwtje van de zwervende heidelibel SYMPFONS. Het dier was hooguit twee dagen uit, waardoor we veronderstellen dat ze dicht uit de buurt was uitgeslopen. Op zich is het ven dat in De Vetpot ligt niet ongeschikt voor zwervende heidelibel. Ook verrassend was de vondst van tengere pantserjuffer LESTVIRE (2 tandems, 2 mannetjes) die in Twente nog erg schaars is. Naast deze soorten vlogen er onder meer nog geelvlekheidelibel SYMPFLAV (1 mn, 1 vr), tangpantserjuffer LESTDRYA (1 mn) en venglazenmaker AESHJUNC (1 mn). Robert Ketelaar Robert Ketelaar De Vlinderstichting/Dutch Butterfly Conservation Postbus 506 6700 AM WAGENINGEN robert.ketelaar_at_vlinderstichting.nl http://www.vlinderstichting.nl/ ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Hallo allemaal, Hierbij mijn libellenervaringen van het Breede Water op Voorne (Gem. Westvoorne) Am. Co.: X 062 - Y 434) (aan het eind van het Kreekpad linksaf) gedaan tussen 18.30 en 19.30 op zaterdag 17 augustus 2002. Zwervende pantserjuffer (Lestes barbarus): 14 mannen en 9 vrouwen Tengere pantserjuffer (Lestes virens): 3 mannen Tengere grasjuffer (Ischnura pumilio): 1 vrouw (forma typica) Blauwe glazenmaker (Aeshna cyanea): 1 vrouw Bloedrode heidelibel (Sympetrum sanguineum): 2 mannen Geelvlekheidelibel (Sympetrum flaveolum): 2 mannen + 1 vrouw Vriendelijke Groeten, Ben van As ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellen op Vlieland Op zondag 18 augustus had ik de mogelijkheid met mooi zomerweer (circa 25 graden maar ook veel wind) een kijkje te nemen op Vlieland, door wat vrienden die daar op zoek gingen naar de aldaar gemelde Havikarend (die overigens die dag niet werd gevonden). Terwijl de vogelaars zich ten noorden van de Kroonspolders, ten westen van het Posthuis nestelden op een hoge duintop, liep ik het pad richting de ringbaan af – normaal gesloten maar nu open vanwege een ringexcursie later die ochtend. Boven het oude asfaltpad waren veel libellen aan het jagen, waaronder elk een Bruine AESHGRAN en Blauwe Glazenmaker AESHCYAN en natuurlijk veel Paardenbijters AESHMIXT. Onder de heidelibellen waren meest Bloedrode SYMPSANG, maar ook enkele Bruinrode SYMPSTRI en een vrouwtje Zwervende SYMPFONS aanwezig. De enige twee andere soorten bestonden uit Lantaarntjes ISCHELEG en een tweetal Gewone pantserjuffers LESTSPON. Het pad wordt aan weerszijden geflankeerd door een wilgenhaag met daarachter rietvelden. [Op de excursie was ik de enige en dus nam Frank Majoor ruim de tijd om alles uit te leggen en en passant wat zangvogels te meten, wegen en ringen waaronder Nachtegaal, Rietzanger, Kleine Karekiet, veel Tuinfluiters, een plaatselijke Winterkoning, Grasmussen en Bonte Vliegenvangers. Ook erg leuk was het onvolwassen vrouwtje Witbandkruisbek die die ochtend was geringd en dat doodleuk enkele minuten bovenin een struik ging zitten roepen – de ring goed zichtbaar. Dit is trouwens de voorbode van een gigantische invasie van Witbandkruisbekken die al enige tijd flink aan de gang is in Scandinavie en waarvan, na zondag de 18e, inmiddels ook alweer enkele exemplaren in N-Nederland zijn waargenomen. Vergeef mij dit avifaunistische uitstapje maar vogels zijn nu eenmaal mijn eerste liefde binnen de dierenwereld…….] In de middag liep ik nog enige tijd door Bomenland, het loofbos ten oosten van het Posthuis waar langs de weg behalve Paardenbijters ook enkele heidelibellen aan het jagen waren, weer meest Bloedrode maar ook een vrouwtje en een onvolwassen mannetje Zwervende. Het leukste was echter nog altijd het bezoekje aan de nieuw geschapen duinplas circa een km ten westen van het dorp Oost-Vlieland. Vooral de zuidoosthoek van die plas was ondiep en opgewarmd en daar waren de volgende soorten te vinden: 2 jonge, waarschijnlijk plaatselijk uitgeslopen vrouwtjes, alsmede een volledig uitgekleurd vrouwtje Zwervende heidelibel SYMPFONS; 2 vrouwtjes Tengere grasjuffer ISCHPUMI van de vorm ‘aurantiaca’ – makkelijk te vinden en te herkennen tussen enkele aanwezige Lantaarntjes ISCHELEG; enkele Watersnuffels ENALCYAT; 3 eiafzettende Viervlekken LIBEQUAD; 5 man Gewone pantserjuffer en circa 60 Zwervende pantserjuffers LESTBARB – de laatste meest in tandems / copula’s. Opvallend op het eiland waren voorts de grote aantallen Distelvlinders, met ook aardig wat Dagpauwogen, Kleine Vossen, Kleine Parelmoervlinders, Heivlinders en Bruine Zandogen. De avond werd doorgebracht bij Zwarte Haan aan de Waddenkust van Friesland, waar bij hoog water (helaas voor ons 3 kwartier voor we aankwamen) enorme aantallen steltlopers te zien zijn – zaterdag de 17e bijvoorbeeld ook 3 Breedbekstrandlopers. Qua zeldzame vogels was het niets maar de avond en aantallen waren nog steeds erg indrukwekkend. Qua libellen was opvallend dat naast de sterk brakke sloot die daar uitmondde ook een Geelvlekheidelibel SYMPFLAV en een Zwervende pantserjuffer te zien waren, hoewel, wat die laatste soort betreft verbaast niets mij meer……. Remco Hofland ********************************************** REACTIES OP EERDERE BIJDRAGEN ********************************************** Afgebeten libellenvleugels Vanuit RAVON hebben we zo nu en dan contact met Annemarie van Diepenbeek, de schrijfster van de diersporengids die een paar jaar geleden verschenen is. Zij is altijd geinteresseerd in diersporen en daarom heb ik de mailtjes over afgebeten libellenvleugels, die enige tijd terug op de emailcirkel verschenen, naar haar doorgestuurd. Door vakantie komt de reactie wat laat, maar hieronder vinden jullie haar kijk op de zaak. Groeten, Jeroen van Delft Hoi Jeroen, Ik heb inmiddels alle toegestuurde stukjes over de libellenpredatie gelezen. Aan mijn onderstaande mailtje kan ik toevoegen dat kikkers, ooievaars en blauwe reigers hun prooi ineens en compleet inslikken. Voor dit soort resten vallen zij dus af als potentiële predators. Rosse woelmuizen en bosmuizen eten ook volop insecten als deze gemakkelijk voorhanden zijn: zij doen dat normaliter wel op eetplaatsjes, de rosse woelmuis vaak op wat meer beschutte plekjes, maar de bosmuis doet dat (althans met eikels) ook volop in de open ruimte, d.w.z. wel onder bomen. In principe komen beide in aanmerking (maar rosse woelmuis leeft normaliter niet op heideterreinen). Ook bos- en waterspitsmuis (alle soorten spitsmuizen), hoewel ik van waterspitsmuis de concentraties prooiresten eerder vlakbij of aan een oever zou verwachten. Maar dit betrof ook een natte plek, dus dat maakt waterspitsmuis wel wat aannemelijker. Vleermuizen kun je in dit geval uitsluiten, want afgebeten (meestal vlinder-)vleugels vind je alleen onder de hangplaatsen, met name -inderdaad- van de beide grootoren. In eigen tuin veroorzaakten koolmezen eens een regen van vlindervleugels onder de Buddlea. Waterspreeuw en kwikstaarten komen in principe ook in aanmerking, maar gezien de vindplaats lijkt me dat hier niet het geval. Mijn man heeft ooit boompiepers libellen zien vangen en opeten, maar dit laatste vanaf een boomtak. Ook heeft hij meeuwen oevers systematisch zien afschuimen op makkelijke prooien, maar zij slikken zulke beesten ook helemaal in. Dus, al met al: spitmuizen of muizen lijkt het meest waarschijnlijk. Niet uitgesloten zijn diverse kleine zangvogels die opportunistisch van deze gemakkelijke voedselbron profiteren. Toren- of roodpootvalk evenmin, (de laatste is een uitgesproken grote insecteneter en komt soms in behoorlijke aantallen in Nederland), maar zij eten normaliter libellen en kevers vaker in de lucht op, waardoor er geen concentraties vleugeltjes op de grond ontstaan. In Spanje of Oost-Europa zou ik bij zo'n vondst meteen aan bijeneter of scharrelaar denken. Ik ben zeer benieuwd naar waarnemingen die e.e.a. kunnen bevestigen of die nieuw licht op dit fenomeen werpen! Vriendelijke groeten, Annemarie ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ In reactie op de vraag van Evert Ruiter naar Koraaljuffer-biotopen: “Met name in het zuiden van het land wordt CERITENE vaker op stromende, vaak kalkrijke, biotopen gevonden. Zie bijvoorbeeld mijn melding op de Boschloop bij Budel in de vorige Libellennieuws (0234). Naar het zuiden toe (bijv. Frankrijk) wordt het zelfs het standaardbiotoop. Juist vennen en hoogveen zijn een afwijking die de soort in de uiterste noordhoek van zijn verspreidingsgebied vertoont. De vorm ‘melanogastrum’ van het vrouwtje is inderdaad zeldzaam in Nederland, maar zou inderdaad het beste in Limburg verwacht kunnen worden.” KD Klaas-Douwe "KD" Dijkstra Leiden kddijkstra_at_hetnet.nl ********** OVERIG ********** Sprinkhanen en vlinders Op 22 augustus, om 16.15 heb ik nog even de oostflank van het zandlichaam van de toekomstige A4 tussen Delft en Rotterdam, Zuid-Holland bezocht (Am Co.: X 084 - Y 439) en telde binnen een kwartier zeven Oranje Luzernevlinders. Ondanks het noodweer wat hier is geweest zagen ze er nog goed uit. De trekdrift lijkt over te zijn en ze foerageren druk op de volop aanwezige Rode klavers. Het is mogelijk dat er nog meer zijn want ik heb allen het stuk tussen de Brederoweg (zuidkant) en de tennishal van T.C. "Kethelhaghe" bezocht. Mocht je gaan, vergeet dan niet te genieten van de massaal 'zingende' Ratelaars (een sprinkhaansoort). Voor eventuele Sprinkhanenliefhebbers: de Zuidelijke boomsprinkhaan (Meconema meridionale) is weer present in Vlaardingen. Dinsdag heb ik de flatmuren onder de eerste verdieping aan de Londenweg geïnspecteerd en telde er vier (+ ook nog twee gewone Boomsprinkhanen). Voor alle duidelijkheid, de hoofdstedenbuurt in Vlaardingen is , voor zover mij bekend, de enige plek in Nederland waar je deze soort gewoon even kunt "scoren". Bij mijn weten zijn alle andere waarnemingen toevalstreffers. Behalve op de muren van de Londenweg heb je ook kans om ze te vinden op de muren van de Lissabonweg, Wenenweg, Brusselweg, Madridweg, Bonnweg, Luxemburgweg en Bernweg. Met wat geluk kun je er zo'n twintig of meer vinden. Na half november wordt het lastiger. Tot dan kun je bij elk weertype de muren afspeuren. Amrsf.Co.: 083-438; 084-438 & 083-439. Op 19 aug. waren 49 tandems van de Houtpantserjuffer (Lestes viridis) gezamenlijk aan het eieren afzetten in het Holy park in Vlaardingen (X 083.6 - Y 439.4), op dezelfde wilgentakken waar ze het al vele jaren op doen. Ik weet niet of dit iets is voor de libellen-nieuwsmail want echt bijzonder is het niet, maar altijd wel heel leuk! Vriendelijke Groeten, Ben van As ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 02:36 Zaterdag 24 augustus 2002