Hieronder dus alvast 02:02-08 en 02:39-47: Libellennieuws 02:02 Libellennieuws 02:03 Libellennieuws 02:04 Libellennieuws 02:05 Libellennieuws 02:06 Libellennieuws 02:07 Libellennieuws 02:08 Libellennieuws 02:39 Libellennieuws 02:40 Libellennieuws 02:41 Libellennieuws 02:42 Libellennieuws 02:43 bestaat niet ? Libellennieuws 02:44 Libellennieuws 02:45 Libellennieuws 02:46 Libellennieuws 02:47 Libellennieuws 02:48 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 02:02 Maandag 28 januari 2002 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Dames en heren, Hierbij een meeltje over een Belgische Internetsite met leuke foto’s. Al uw libellennieuwtjes - voorzover aanwezig - zijn van harte welkom op onderstaand meeladres. Groeten, Remco Hofland Leiden remcohofland_at_hetnet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Dag allemaal, Hans Matheve en Maarten Schurmans hebben vorig jaar Kleine Tanglibel (ONYCFORC) en Rivierrombout (GOMPFLAV) aan de Limburgse grensmaas gezien. Zowel van die Rivierrombout als van die Kleine Tanglibel bestaan beelden. Daarom wilde ik u informeren over de volgende website van Hans Matheve: http://www.uia.ac.be/u/hmatheve/index.html waar foto's van Kleine Tanglibel te zien zijn. Foto's van Rivierrombout staan nog niet online omdat van die (film-)beelden nog geen foto's zijn gemaakt. Ter info: wij hebben die Kleine Tanglibellen ook regelmatig naar het Nederlands gedeelte zien vliegen. Dit betreft de eerste Vlaamse waarnemingen van Kleine Tanglibel sinds zeer lang. En het is de eerste waarneming en voorlopig de enige waarbij beelden zijn gemaakt van Rivierrombout in België. Groeten, Maarten Schurmans ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 02:03 Woensdag 30 januari 2002 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Dames en heren, Blijkens onderstaand berichtje zoekt de NVL nog steeds naar een nieuwe voorzitter. Misschien iets voor u? Groeten, Remco Hofland Leiden remcohofland_at_hetnet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ NVL zoekt voorzitter Het bestuur van de NVL is op zoek naar kandidaten voor het voorzitterschap. Richard Witte vulde sinds het voorjaar deze functie in, maar kan dit volgend jaar niet voortzetten. Via deze weg wil het bestuur aan iedereen bekend maken dat de functie vacant komt en roept geinteresseerden op om te reageren. Wat houdt de functie in? - leiding geven aan het bestuur, leiden van de jaarlijkse ALV - regelmatig contact houden met de bestuursleden via email of telefoon - overzicht houden over alle activiteiten van de vereniging - initieren nieuwe initiatieven - stelt het bestuursverslag samen - twee keer per jaar met het bestuur vergaderen De voorzitter wordt ondersteunt door een enthousiast team bestuursleden en kan aan de slag na verkozen te zijn op de ALV van 16 maart 2002. Mensen die geinteresseerd zijn of meer informatie willen kunnen contact opnemen met Michiel van der Weide (mvdweide_at_knoware.nl of 024-3234189). Het NVL-bestuur. ---------------------------------------- Michiel van der Weide van Oldenbarneveltstr. 46 6512 AZ Nijmegen 024-3234189 ---------------------------------------- ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Verzoek tot medewerking Ter voorbereiding van een grote studie naar de mate van genetische verwantschap tussen libellen en waterjuffer soorten in Europa wil ik dit jaar een Nederlandse pilot studie uitvoeren. Door middel van deze pilot studie wil ik proberen vast te stellen of DNA-onderzoek naar genetische vershillen tussen libellen populaties kan worden gedaan middels het gebruik van de huidjes. Als dit mogelijk is dan kan de grote studie vrijwel geheel "niet-invasief" worden verricht. Dit wil zeggen dat het vangen van levende exemplaren achterwege kan worden gelaten, hetgeen voor mij een belangrijk criterium voor opstarten van het onderzoek is. Als er fanatieke huidjeszoekers zijn die aan deze pilot willen meewerken dan kunnen zij voor meer informatie met mij contact opnemen. Ik wil proberen om gevonden huidjes (liefst zo vers mogelijk) op een aantal verschillende manieren te laten bewaren. Hopelijk zal uit de pilot blijken welke manier van bewaren het meest geschikt is om voldoende DNA uit een huidje te isoleren. Mocht deze manier van verzamelen en onderzoek goed werken, en is het aangeboden materiaal zowel qua geografische verspreiding als qua soort samenstelling divers genoeg, dan zou reeds in de loop van 2003 kunnen blijken of er op DNA-niveau nog verrassingen in de Nederlandse Odonata aanwezig zijn. Met vriendelijke groet, Peter de Knijff knijff_at_lumc.nl of larus.fuscus_at_planet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 02:04 Woensdag 6 februari 2002 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Dames en heren, Er worden elders in Europa blijkbaar al libellen waargenomen. Hoe zit dat hier? Groeten, Remco Hofland Leiden remcohofland_at_hetnet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Beste mensen, Zojuist (6 februari 2002) uit Engeland van Adrian Parr het onderstaande bericht ontvangen: There are already signs of the approaching spring here in southern England, and indeed we have had two dragonfly records within the last 10 days. Both were seen by non-specialists, so no definite identification, but maybe they were Hemianax. Ook in Nederland meenden leken een paar jaar geleden op warme dagen in februari/maart rondvliegende libellen te zien, onder andere bij het hoofdkantoor van Natuurmonumenten. Verder staat in een artikel in Libellula dat ze in Zuid-Beieren met goed zoeken gewoon de Noordse winterjuffer Sympecma paedisca kunnen zien zitten en dat hij bij 0 graden zelfs wandelend over de sneeuw kan worden en gezien en één daar (op 2 januari 2000) boven de 15 graden gewoon vliegend actief was. Wees gewaarschuwd! Groet, Marcel Wasscher (overigens heb ik weer een nieuw e-mail adres: marcel.hilair_at_12move.nl ) ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Hallo allemaal, Was vanwege het volgen van een seminar afgelopen weekend tot binnenzitten veroordeeld. Zwaar balen dus met zon en ongewoon hoge temperaturen voor begin februari. Langs de IJssel al weer grutto's (LIMOLIMO)!!! Dus ondertussen dwalen de gedachten wel af naar winterjuffers... (libellen w.t.v.) en de uitgelezen kansen om het fenelogierecord te breken. Winterwaarnemingen zijn sowieso zeldzaam. Ik hoop dat er voldoende libellenliefhebbers Willem en Maxima even hebben gelaten voor wie ze zijn en op zoek zijn gegaan. Ben heel benieuwd!!! Evert Ruiter, Zwolle ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Eus van der Burg miste bij zijn rijtje gepubliceerde late waarnemingen uit het jaar 2001 nog de volgende (niet de minste!): Op 13 oktober 2001 werd bij het nieuwe plasje ten westen van het dorp Oost-Vlieland op Vlieland (Friesland) een kersvers uitgeslopen imago van de Viervlek (LIBEQUAD) gezien. Waarnemers: Eus van der Burg en Ellen Sandberg. Dit gaat waarschijnlijk om de laatste waarneming ooit van deze soort voor Nederland. ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 02:05 Maandag 11 maart 2002 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Dag allemaal, Het zal nu toch niet zo heel lang meer duren voordat we de eerste waargenomen Vuurjuffers van dit jaar kunnen melden? Hier nog wat post om alvast bij op te warmen – heeft u zelf nog een bijdrage dan kan die natuurlijk altijd worden ingezonden op onderstaand iemeeladres. Groeten, Remco Hofland Leiden remcohofland_at_hetnet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Excursie Na het succes van vorig jaar wil de Libellenwerkgroep Zuid-Kennemerland weer een Vlinder- en Libellenexcursieweekend organiseren. Dit jaar zal dat plaatsvinden van 21 t/m 23 juni in de omgeving van De Weerribben (Overijssel). De deelname staat open voor alle NVL leden, introducées zijn welkom. Op zaterdag gaan we in boten een bezoek aan het natuurgebied brengen, onder leiding van Jeroen Bredenbeek, boswachter bij SBB. Hij zal zowel aan vlinders als libellen aandacht besteden. Op zondag gaan we in de omgeving op stap met iemand die de buurt goed kent. Staatsbosbeheer is zo welwillend om de kampeerboerderij tegen een gereduceeerd tarief aan de libellenwerkgroep te verhuren. Daar moet tegenover staan dat er die dagen een gedegen libellen-inventarisatie plaats vindt. Dit laatste moet voor u, de echte kenner van libellen, een uitdaging zijn. We kunnen dus slapen en eten (zelfwerkzaamheid) in Ossenzijl, in de kampeerboerderij van Staatsbosbeheer. Tevens zijn er dan boten beschikbaar. De totale kosten van de kampeerboerderij zijn € 300, --, die evenals het eten, hoofdelijk worden omgeslagen. Gezien deze kosten zal het minimum aantal deelnemers minstens tien moeten zijn. Aanmelden voor 1 april bij Frans Koning Tel: 023 5289009. e.mail: koning.f_at_wolmail.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Betreffende de oproep voor een DNA-onderzoek aan larvehuidjes Ik heb voldoende positieve reacties ontvangen naar aanleiding van mijn recente oproep in deze. Ik zal in de komende winter 2002/2003 proberen een samenvatting te geven van de resultaten van deze pilot. Bedankt voor de getoonde belangstelling. Peter de Knijff Peter de Knijff, PhD Forensic Laboratory for DNA-Research MGC-Department of Human and Clinical Genetics Leiden University Medical Center ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Hoi allemaal, Het warme weer van januari van dit jaar wekte ook mijn nieuwsgierigheid. Na waarnemingen van Bruine winterjuffer (Sympecma fusca) op 3 november 1999 en 23 februari 2000 bij het Molenven in Waalre, kreeg ik nu hoop op een eerste januari-waarneming. Op 31 januari kon ik tijd vrijmaken om bij het Molenven te gaan kijken. Tijdens mijn bezoek was het zonnig, er stond weinig wind en de temperatuur lag ruim boven de 10°C. Het mocht echter niet zo zijn. Ter plaatse trof ik alleen aardhommels en lieveheersbeestjes aan. Groetjes, Tim Faasen ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 02:06 Vrijdag 15 maart 2002 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Dag allemaal, De eerste juffers zijn dit jaar al weer gezien – winterjuffers! Heeft u zelf nog een bijdrage dan kan die natuurlijk altijd worden ingezonden op onderstaand iemeeladres. Groeten, Remco Hofland Leiden remcohofland_at_hetnet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Eerste winterjuffers Op maandag 11 maart was ik in de gelegenheid om even een bezoekje te brengen aan het Woldlakebos, het zuid-oostelijk deel van De Weerribben (Friesland). Daar trof ik 2 Noordse winterjuffers (SYMPPAED). Ze zaten in de ruigte (riet, kleine lisdodde, gagel) langs de sloten in het bos. Het kostte wel wat moeite ze te vinden en buiten deze twee heb ik er in twee uur tijd ook geen kunnen ontdekken. Verder ter plekke: kleine vos, veel aardhommels, schrijvertjes op het water en ook al een grote gerande oeverspin, een luid schreeuwende waterral, een kekkerende havik, zingende tjiftjaf, goudvink, glanskop. Meteorologisch een voorjaarswaarneming, maar qua kalender nog een winterwaarneming. Hoedanook: het seizoen is begonnen! Evert Ruiter Zwolle ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ De andere winterjuffer Mijn eerste melding van 't seizoen doorgeven betrof een Bruine winterjuffer (Sympecma fusca). Het ging om een mannetje, waargenomen in de Kijfhoek, Meijendel (Zuid-Holland), op donderdag 7 maart, niet in de directe omgeving van water. Ik heb 'm op de dia, en hoewel in het voorjaar de lichte schouderstreep vaak wat donker is, is ie wel herkenbaar. Groet, Arjan Arjan Stroo Nationaal Herbarium Nederland - Leiden email: stroo_at_nhn.leidenuniv.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 02:07 Vrijdag 29 maart 2002 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Dag allemaal, Reeds een drietal soorten juffers zijn dit jaar al weer gemeld – waaronder een exceptioneel vroege Vuurjuffer. Heeft u zelf nog een bijdrage voor de libellennieuwsbrief dan kan deze worden ingezonden op onderstaand iemeeladres. Groeten, Remco Hofland Oegstgeest remcohofland_at_hetnet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Vroege Vuurjuffer Dag allemaal, Op 16 maart kwam ik tijdens een wandeling langs enkele vennen in Waalre al aardig wat insecten tegen: gewoon doorntje, groene zandloopkever, citroenvlinder, gele halvemaanzwever en... een kersverse Vuurjuffer (PYRRNYMP)! Verder ook een uit volle borst zingende tjiftjaf, twee ruziënde sperwers en een zonnende levendbarende hagedis. Vriendelijke groet, Tim Faasen P.S. Ondanks urenlang zoeken op bekende vliegplaatsen overigens nog altijd geen winterjuffers gesignaleerd. Tim Faasen Waalre tim.faasen_at_ecopartners.nl www.ecopartners.nl/ecologica ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Noordse Winterjuffers in Overijssel Vandaag (28 maart) in het Venebosch (Noordoostelijk deel Weerribben, Overijssel) twee Noordse winterjuffers (SYMPPAED). Hoewel deze soort al vanaf 11 maart is gesignaleerd, zijn de juffers nog steeds behoorlijk immobiel en verblijven in de vegetatie in de nabijheid van water. Nog geen territoriaal gedrag etc. Goede plekken om te zoeken: Woldlakebos en Venebosch. Langs sloten en verlande petgaten met veel lisdodde. Je kunt er zonder varen komen. Gewoon met de auto dus. Groet, Evert Ruiter ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 02:08 Maandag 8 april 2002 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Dag allemaal, Na de eerste juffers zijn inmiddels ook de eerste libellen reeds gezien – zie de berichten hieronder. Heeft u zelf nog een bijdrage voor de libellennieuwsbrief dan kan deze worden ingezonden op onderstaand iemeeladres. Groeten, Remco Hofland Oegstgeest remcohofland_at_hetnet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Eerste witsnuitlibel van 2002 Op 4 april in de Leemputten van Staverden bij Ermelo vloog reeds een witsnuitlibel. Het beest was zeker al enkele dagen oud en kon goed vliegen. Zeer waarschijnlijk betrof het Noordse witsnuit (LEUCRUBI) die hier talrijk voorkomt. Peter Verbeek ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Vroeg vliegende Noordse Witsnuitlibellen Op zondag 7 april vlogen in zowel het Mariaveen in Helenaveen en de Deurnese Peel in Liessel Noordse Witsnuitlibellen (LEUCRUBI) en Vuurjuffers (PYRRNYMF). In het Mariaveen heb ik maar 1 exemplaar waargenomen van de Noordse Witsnuitlibel, in de Deurnese Peel vlogen al meer dan 25 exemplaren. Groeten, Jan Slaats ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Tijdens een bezoek op zaterdag 6 april aan de Westbroekse Zodden boven Utrecht vloog er een Boerenzwaluw (HIRURUST) en iets later een 1 Vuurjuffer (PYRRNIMP). Marcel Hospers ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Weliswaar geen libel maar toch leuk was een verse Kleine Parelmoervlinder (ISSOLATH) die ik waarnam in de Kennemerduinen bij Bloemendaal aan Zee (Noord-Holland) op vrijdag 5 april. De vlinder werd aangetroffen bij – hoe kan het ook anders – een schraal veldje met bloeiende duinviooltjes en was het andere hoogtepuntje van die dag (samen met de zingende Bosgors daar ook aanwezig, de reden voor mijn bliksembezoek vanachter mijn stapels dossiers vandaan…….). Remco Hofland ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 02:08 Maandag 8 april 2002 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 02:39 Zondag 15 september 2002 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Nieuwe aanmeldingen voor de libellennieuwsmeelgroep alsmede kopij voor de nieuwsbrief kunnen als altijd naar onderstaand iemeeladres. Voor iedereen het volgende verzoek: wil je zelf een bijdrage leveren, wil je dan a.j.b. de Nederlandse (bijv. Vroege glazenmaker) èn de shortname, bestaande uit de eerste vier letters van de beide delen van de wetenschappelijke naam (AESHISOS) vermelden, zodat iedereen het bericht goed kan volgen (en mij het meeste werk bespaard blijft). Een tweede verzoek is om bij de vermelding van een gebied, de naam van de gemeente en liefst ook de Amersfoortcoordinaten en de provincie erbij te vermelden: dit vergroot de leesbaarheid van de bijdragen. Allemaal weer veel leesplezier en groetjes, Remco Hofland Oegstgeest remcohofland_at_hetnet.nl *************** ARTIKELEN *************** OOK VERSE ZWERVENDE HEIDELIBELLEN (SYMPFONS) OP GOEREE Tijdens een kort veldbezoek op 30 augustus (2002) aan het IJsbaantje nabij Ouddorp op Goeree (Zuid-Holland) trof ik een aantal zeer verse zwervende heidelibellen aan. Een paar dieren konden nog vrijwel niet vliegen. Dit is het inmiddels de vierde achtereenvolgende jaar waarin er op deze lokatie actieve voortplanting van deze soort is vastgesteld. We waren helaas niet in de gelegenheid een goede indruk van de aantallen te krijgen, maar ik vermoed dat het weer om behoorljke aantallen gaat. Begin september 1999 trof ik hier tussen de 500 en 1000 aan. Overigens is deze lokatie wel vrijwel helemaal overgroeid met waterplanten. Verder trof ik alleen al aan de zuidrand van de ijsbaan acht Tengere pantserjuffers (LESTVIRE) hetgeen sterk doet vermoeden dat er veel meer dieren aanwezig waren. Het lijkt er sterk op dat deze soort hier vaste voet aan de grond heeft gezet. Is er iemand die op deze lokatie net uitgeslopen exemplaren van deze soort heeft gezien? Kees Mostert MOSTERT_at_pzh.nl ++++++++++++++++++++ Aanvulling op het artikel van Evert Ruiter over de Bandheidelibellen in Overijssel: Het aantal Bandheidelibellen bij Lichtmis is inmiddels 80! ******************************* LOSSE WAARNEMINGEN ******************************* Zaterdag 7 september 2002 1 mannetje Bandheidelibel SYMPPEDE langs een wetering (Oosterbroeks wetering?) langs de Hottenvoortsweg in Luttenberg (Overijsel). Lucien Brinkhof Lucienbrinkhof_at_hetnet.nl ++++++++++++++++++++ Zaterdag 14 september 2002 Een vrouwtje Zwervende heidelibel SYMPFONS aan het Kornwerderzand (Friesland). Teus Luijendijk teus.luijendijk_at_wanadoo.nl ++++++++++++++++++++ Enkele Vangstwaarnemingen (geen volledige opname) 3 sept. 2002: Haaksbergen, Twente, Buurserzand Noord, omgeving Meueboersven, dat is een fraai blauwgraslandven (soortenlijst beschikbaar). Ook verzuurde vennen nabij. Windstil, 23 graden C en zonnig. Daar is ie weer Robert: dominant Geelvlekheidelibel, SYMPFLAV. mannetjes en vrouwtjes ca. 25 in een uur gezien. Ook hier enkele Bruine Winterjuffers, SYMPFUSC. Verder Tangpantserjuffer, LESTDRYA; Watersnuffel, ENALCYAT en ca.5 Grote Keizerlibel, ANAXIMPE. Tevens 3 sept. 2002: Teeselinkven(poel), Neede, Achterhoek. Dominant Bruinrode Heidelibel, SYMPSTRI en verder Tangpantserjuffer, LESTDRYA en Leucorrhinia sp. Groet, Bert Knol. bert.knol_at_wanadoo.nl ********************************************** REACTIES OP EERDERE BIJDRAGEN ********************************************** Zeldzame libellen in onverwachte / ongewone biotoop Naar aanleiding van de laatste Libellennieuws (02:38) het volgende. Wat mij opviel waren de waarnemingen van een aantal zeldzame libellen op onverwachte plaatsen in het agrarisch cultuurlandschap zoals het voorkomen van de Bandheidelibel (SYMPPEDE) aan het eind avn de zomer in Overijssel. Citaten: "Het gaat in dit gebied om smalle, ondiepe watergangen met stromend (kabbelend) water, gelegen tussen maisakkers. In en langs het water verder een gevarieerde plantenbegroeiing". "De dieren zaten wederom langs pietluttige kwelslootjes in saai agrarisch land". Deze zomer inventariseerde ik een smal kalkgraslandengebied bij Varenne-sur-Fouzon in het noorden van dpt Indre in Frankrijk. Dit kalkgraslandgebied ligt ingebed in een intensief graanakkergebied. Het kalkgraslandgebied is door haar structuur en ligging sterk bedreigd maar kent desondanks nog een gevarieerde flora en vegetatie met een aantal zuidelijke elementen. Onder langs de kalkgraslandhelling stroomt een tot max. 50 cm breed diepliggend beekje dat de grens vormt tussen kalkgrasland en intensief akkerland. Stroomop- en -afwaarts stroomt het beekje geheel door agrarisch gebied. Het beekwater was zeer helder. Uit de gevarieerde flora in en langs het stroompje bleek dat hier sprake is van kalkrijke kwel (Gewoon diknerfmos, Moerasgamander e.a.). Langs dit beekje troffen wij de voor het departement vrij zeldzame Zuidelijke oeverlibel (ORTHBRUN) en de Mercuurwaterjuffer (COENMERC) aan. Frits van Beusekom, mijn collega-ecoloog die in de regio woont, vertelde me dat hij al een aantal keren langs kleine stroompjes met (kalkrijke) kwel en ingebed in saai cultuurlandschap bijzondere libellen had waargenomen vaak de combinatie Mercuurwaterjuffer (COENMERC) en Beekoeverlibel (ORTHCOER). Een en ander geplaatst naast de ervaringen met de Bandheidelibel in de omgeving van Dalfsen maken duidelijk dat voor sommige libellensoorten kennelijk de beschikbaarheid van een goede en bijzondere waterkwaliteit en een geschikt leef- of voortplantingsmilieu, ook al is dat in mini-formaat, voldoende is om er te kunnen leven. En dat terwijl de omgeving voor libellen uitermate ongeschikt is en dergelijke microhabitats als een soort van smalle eilanden in een ongunstige "agrarische zee" moeten worden gezien. Met vriendelijke groet, Ben Kruijsen Ecologisch Adviesbureau B.Kruijsen Kruidbergerweg 49 2071 RB Santpoort-Noord email postbus_at_natuuradvies.nl site www.natuuradvies.nl PS Bijgaand werden gestuurd een foto van de locatie met rechts het kalkgrasland en links het cultuurland en een foto van de Zuidelijke oeverlibel, RH. Voor geinteresseerden te verkrijgen door een meeltje te sturen naar remcohofland_at_hetnet.nl ++++++++++++++++++++ Predatie van libellen Vandaag ontving ik de NVL Nieuwsbrief, en heb met belangstelling de emails gelezen over de predatie van libellen. Al lezende kwam ik tot een m.i. pausibele verklaring, mede op grond van enkele van de reakties, m.n. 1, 4, 5. In de email "Vraag 3" is geen sprake van net uitgeslopen libellen, en er staat ook niet vermeld dat de plaats dicht bij water is gelegen, hoewel "vochtig". Opvallend is dat de vleugels op de kale grond liggen, tussen de twee plekken "verspreid slechts enkele vleugeltjes". Ook in reaktie 5 is sprake van "open grond". Ik denk dat dit essentieel is, zulke plekken worden namelijk veelal bezocht door jagende Libelluliden, m.n. Orthetrum en ook Sympetrum, van Libellula ben ik niet zeker. Na een korte vlucht keren ze dan weer naar zo'n plek terug, soms is dit een asfaltweg (mijn eigenwaarnemingen in Turkije, Onychogomphus forcipatus doet dit ook). Jagende libellen zijn alert, en zullen een muis of ekster echt wel in de gaten hebben, maar een echte grondjager als de torenvalk wellicht niet. De torenvalk heeft nog een voordeel, ze kan muizen opsporen doordat de urine van deze zoogdiertjes ultraviolet licht uitstraalt. Misschien produceert de reflectie van zonlicht op de libellenvleugels, of de breking ervan, ook UV, waardoor een torenvalk de (vaak weer terugkerende) libel goed in het oog kan houden en vervolgens na een duikvlucht vangen vangen. Misschien loont het de moeite eens in het seizoen vanaf een afstandje de "oeverzwaluwwand" te observeren, ik ben benieuwd of er inderdaad torenvalken op deze manier op libellen jagen. met vriendelijke groet, Gert Jan van Pelt Leiden ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 02:39 Zondag 15 september 2002 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 02:40 Dinsdag 24 september 2002 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Beste allemaal, Vanwege een korte vakantie zal ik de komende twee weken geen Libellennieuws-meel versturen, maar aangezien het nieuws toch een beetje aan het opdrogen is lijkt me dat geen probleem. Nieuwe aanmeldingen voor de libellennieuwsmeelgroep alsmede kopij voor de nieuwsbrief kunnen nog altijd naar onderstaand iemeeladres. Allemaal weer veel leesplezier en groetjes, Remco Hofland Oegstgeest remcohofland_at_hetnet.nl ******************** AANKONDIGING ******************** Nu dan toch echt: NEDERLANDSE FAUNA 4: DE NEDERLANDSE LIBELLEN Bij de eerste vergadering van de commissie van het jeugdbondslibellenproject werd besloten om in 1994 of 1995 te komen tot een verspreidingsatlas van de Nederlandse libellen. Uiteindelijk bleek dat we in 1995 'slechts' een voorlopig atlasje konden presenteren. Nu 10 jaar na de start van het libellenproject en 7 jaar na het voorlopige atlasje lijkt het Groot Nederlands Libellenboek dan toch echt te gaan verschijnen. Vandaag (17 september) zijn de bestanden van het boek aangeleverd bij de drukker. Op 7 november zal 'De Nederlandse Fauna, deel 4, De Nederlandse libellen (Odonata)' officieel gepresenteerd worden. Deze presentatie vindt plaats in Naturalis te Leiden. Leden van de NVL krijgen een uitnodiging met daarin het programma en de tijden thuis gestuurd. Noteer de datum vast in je agenda! We hopen op een grote opkomst om deze unieke gebeurtenis luister bij te zetten. De redactie, KD Dijkstra Vincent Kalkman Robert Ketelaar Michiel van der Weide ******************************* LOSSE WAARNEMINGEN ******************************* Koraaljuffer CERITENE bij Den Haag gezien Ik kreeg begin september foto's te zien van een mannetje koraaljuffer CERITENE die gefotografeerd was op 29 en 30 augustus 2002 in de heemtuin "Loosduinen" in de buurt van Den Haag. De waarneming is gedaan door de heer Van Assem. Dit is een waarneming ver buiten het normale verspreidingsgebied. Waarnemingen van zwervers van koraaljuffer zijn schaars in Nederland. Het is echter wel logisch te veronderstellen dat de koraaljuffer over een redelijk goed ontwikkeld verbreidingsvermogen beschikt omdat hij in natuurontwikkelingsgebieden met kwel (met name in de zuidelijke helft van Nederland) redelijk snel opduikt. Desalniettemin is deze waarneming erg bijzonder. Robert Ketelaar Robert Ketelaar De Vlinderstichting/Dutch Butterfly Conservation Postbus 506 6700 AM WAGENINGEN e-mail robert.ketelaar_at_vlinderstichting.nl http://www.vlinderstichting.nl/ ++++++++++++++++++++ Bruine winterjuffer SYMPFUSC: populatie in Koudekerk, ZH? Na vorige maand al een mannetje te hebben gevonden, trof Eus van der Burg op maandag 23 september wederom een Bruine winterjuffer aan in Koudekerk aan den Rijn, Zuid-Holland, ditmaal een vrouwtje. De vindplaats is de voormalige zuivering naast het zwembad van Koudekerk. Nog fraaier waren de resultaten van dinsdag 24 september, toen maar liefst 6 vrouwtjes en een mannetje, allemaal vers, werden gevonden op deze plek. Zwervers? Dat lijkt onwaarschijnlijk, hoewel niet kan worden uitgesloten dat de soort (bijvoorbeeld) de Rijn heeft gevolgd vanuit Katwijk via Oegstgeest, met daar ook recente waarnemingen. ++++++++++++++++++++ Tengere grasjuffers ISCHPUMI nog in Alphen aan den Rijn, ZH De Tengere grasjuffers zijn nog altijd in Alphen aan den Rijn te vinden, en wel op de zandvlakte van de wijk 'Kerk en Zanen' ten zuidwesten van het NS station. Vandaag, dinsdag 24 september, werden er 3 mannetjes en 2 vrouwtjes aangetroffen, waarmee ze tussen de 2 mannetjes Lantaarntje ISHELEG ditmaal vrijeenvoudig te vinden waren. Beide bovenstaande waarnemingen zijn van Eus van der Burg, pers.med. RH ++++++++++++++++++++ Tip voor de piergangers Op 8 september waren een tiental vrij verse Zwervende heidelibellen Sympetrum fonscolombi aanwezig bij de plasjes 200 meter ten zuiden van het Kennemermeer bij IJmuiden, Noord-Holland (ac: 099-496). Ook werden er enkele huidjes aangetroffen. De meeste exemplaren bevonden zich in de duintjes tussen de plasjes en de eerste echte duinenrij. Vincent Kalkman ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 02:40 Dinsdag 24 september 2002 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 02:41 Woensdag 16 oktober 2002 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Beste allemaal, Dit is waarschijnlijk (een van) de laatste Libellennieuwsbrieven van dit jaar - de ingezonden meldingen drogen langzamerhand op, en het is niet waarschijnlijk dat met deze weersvoorspelling er nog veel nieuws van Vlieland zal komen komend weekend (net als vorig jaar). Nog een tip voor de reislustigen: op de plek waar ik de afgelopen twee weken was, het dorp Cardel in de provincie Veracruz in O-Mexico, en waar soms meer dan 100.000 roofvogels per dag overtrokken, trekken elk jaar rond augustus/september miljoenen libellen (en vlinders, en ook (tien)duizenden vogels) over: een aanrader! Nieuwe aanmeldingen voor de libellennieuwsmeelgroep alsmede kopij voor de nieuwsbrief kunnen nog altijd naar onderstaand iemeeladres. Allemaal veel leesplezier en groetjes, Remco Hofland Oegstgeest remcohofland_at_hetnet.nl *************** OPROEPEN *************** Beste mensen, Sinds augustus 2000 zijn er diverse mensen in Overijssel op zoek geweest naar Bandheidelibellen. Van veel mensen heb ik de waarnemingen toegestuurd gekregen, maar met zekerheid weet ik dat op dit moment nog niet alle waarnemingen in het landelijk libellenbestand terecht zijn gekomen. Om twee redenen is dit niet het geval: of mensen hebben hun waarnemingen nog niet ingestuurd bij de NVL/EIS/Vlinderstichting of de waarnemingen die zij wel naar deze clubs hebben gestuurd zijn nog niet verwerkt in het bestand. Enkele mensen heb ik al direct benaderd voor hun waarnemingen. Ik verzoek een ieder die Bandheidelibellen heeft gezien even een kort bericht naar mij te sturen met een overzicht van datum, coordinaten en aantallen. Ga er a.u.b. niet vanuit dat je waarnemingen bij mij al bekend zijn. Heb je wel gezocht, maar diverse plekken geen Bandheidelibellen gezien, laat mij de bezochte plekken dan even weten. De waarnemingen die ik nog krijg toegestuurd worden zoveel mogelijk verwerkt in een artikel voor de Brachytron (die nog voor de jaarlijkse ledenvergadering uitkomt). Eeuwige roem zal uw deel zijn... Victor Mensing v.mensing_at_wolmail.nl ++++++++++++++++ Beste allemaal, In de macrofaunanieuwsmail (macrofauna_at_hotmail.com) heeft een keer een berichtje gestaan over onverwachte vondsten in de vistrap van de Overijsselse Vecht. Om te inventariseren in hoeverre er in de buurt van vistrappen naar macrofauna gekeken wordt zou ik aan de libellennieuwsmail lezers willen vragen of er onder hen ook mensen zijn die in de buurt van vistrappen de libellen of andere macrofauna inventariseren. Voor Rijn en Maas denk ik aan Driel, Linne en Lith maar ook gegevens van vistrappen in kleinere stroompjes zijn van harte welkom! Graag mailen aan Marianne Greijdanus op M.Greijdanus_at_riza.rws.minvenw.nl of sturen aan postbus 17, 8200 AA Lelystad. Alvast bedankt! Marianne *************************** LOSSE WAARNEMING *************************** Hallo allemaal, Na twee eerdere waarnemingen van Bruine winterjuffer SYMPFUSC in de bebouwde kom van Katwijk deze nazomer, vond ik 28 september opnieuw een exemplaar, ditmaal op een tuinstoel in mijn achtertuin in Katwijk aan den Rijn, Zuid-Holland. Groet, Casper Zuyderduyn ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Reactie op eerdere bijdrage: Koraaljuffer CERITENE in Den Haag Toen ik de mail van Robert Ketelaar over de Haagse Koraaljuffer las, vroeg ik me af of het niet waarschijnlijker is dat dit dier als larve is aangevoerd met water-/moerasplanten voor in deze heemtuin? Er zijn ook heemtuinen en botanische tuinen in Nederland waar meerdere niet ter plaatse thuishorende amfibieen en reptielen voorkomen. Deels zijn deze bewust uitgezet, maar het is ook denkbaar dat eitjes en larven zonder opzet daar terecht zijn gekomen. In de voorlopige libellenatlas staat volgens mij (ik heb het boekje hier niet bij de hand) ook een bijzondere vondst in een Noordhollandse heemtuin vermeld, waarvan aangenomen wordt dat de betreffende soort met plantmateriaal is aangevoerd. Groeten, Jeroen van Delft ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 02:41 Woensdag 16 oktober 2002 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 02:42 Vrijdag 25 oktober 2002 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Beste allemaal, Dit is waarschijnlijk (een van) de laatste Libellennieuwsbrieven van dit jaar. Als iemand nog een, onderhand zeer, late waarneming heeft dan lezen wij dat natuurlijk graag. Nieuwe aanmeldingen voor de libellennieuwsmeelgroep alsmede kopij voor de nieuwsbrief kunnen nog altijd naar onderstaand iemeeladres. Allemaal veel leesplezier en tot volgend jaar dan wel de volgende nieuwsbrief, Remco Hofland Oegstgeest remcohofland_at_hetnet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Late witsnuitlibel Leucorrhinia in het Haaksbergerveen Op 10 oktober j.l. waren Gert-Jan van Duinen, Kim Vermonden en ik voor het verzamelen van watermacrofauna aan het werk in het Haaksbergerveen, Overijssel. Het was die dag behoorlijk koud, met temperaturen zo rond de 5-10 graden en een matige maar koude oostenwind. Bij onze terugkeer naar de parkeerplaats aan de noordkant van het gebied troffen we enkele libellen aan die aan het zonnen waren op een luwteplek. Op deze plek langs de bosrand zijn enkele akkerlandjes door Staatsbosbeheer van de voedselrijke toplaag ontdaan, en is een ondiep 'ven' uitgegraven waarin nu water stond (Amersfoort-coördinaten 250-461). Naast enkele 10-tallen Bruinrode heidelibellen SYMPSTRI en/of Steenrode heidelibellen SYMPVULG, enkele Gewone pantserjuffers LESTSPON en 1 Houtpantserjuffer LESTVIRI viel het oog op een rood witsnuitlibel Leucorrhinia mannetje. Gezien de relatief kleine rode vlekken kwamen we uit op Venwitsnuitlibel LEUCDUBI, maar andere belangrijke soortskenmerken hebben we niet kunnen waarnemen. Dus een definitieve uitsluiting van Noordse witsnuitlibel LEUCRUBI kunnen we niet geven. LEUCDUBI is van beide soorten de laatste vlieger met een uiterste waarneemdatum op 2 september (Bos en Wasscher 1998). Ongetwijfeld zijn er latere waarnemingen gedaan (zie ook de aankomende uitgave van de Libellenatlas), maar zo laat als deze? Met vriendelijke groeten, Jan Kuper Stichting Bargerveen Afd. dierecologie & Dierfysiologie KU Nijmegen ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 02:42 Vrijdag 25 oktober 2002 LN 02:43 bestaat niet ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 02:44 Zaterdag 2 november 2002 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Nieuwe aanmeldingen voor de libellennieuwsmeelgroep alsmede kopij voor de nieuwsbrief kunnen nog altijd naar onderstaand iemeeladres. Heb ik eigenlijk LN 02:42 al verstuurd? Het bevat een stukje over een late witsnuitlibel-waarneming. Remco Hofland Oegstgeest remcohofland_at_hetnet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Terugvangst gemerkte noordse winterjuffer (SYMPPAED) in Lindevallei In de onlangs verschenen Brachytron staat te lezen dat er momenteel een onderzoekje plaatsvindt aan Noordse winterjuffers (SYMPPAED) in De Weerribben (O). Aan dit onderzoek werken mee: Karin Uilhoorn, Peter de Boer, Robert Ketelaar, René Manger, Jeroen Bredenbeek en ondergetekende. Ook Wytze van Kammen en Dick Groenendijk zijn betrokken. Hoofddoelen van het onderzoek zijn om te achterhalen waar de juffers overwinteren, hoe ver ze uitzwerven en of ze plaatstrouw zijn aan het voortplantingswater. Daartoe zijn in de maand augustus ruim 400 individuen gemerkt. Het merken gebeurt zorvuldig en blijkt absoluut onschadelijk voor de juffers. In De Weeribben zijn op de onderzoeksplaatsen al diverse gemerkte exemplaren terug gevangen en het onderzoek heeft tot nu toe al veel nieuwe kennis omtrent dit geheimzinnige juffertje opgeleverd. De meest spectaculaire vondst tot nu toe werd gedaan door Peter de Boer (faunistisch medewerker van It Fryske Gea). Op donderdag 31 oktober vond hij in de Driessenpolder (Lindevallei) 15 noordse winterjuffers. Daaronder ontdekte hij een gemerkt vrouwelijk exemplaar uit De Weerribben. Het diertje was op 13 september jl. door Peter zelf in Het Venebosch (noordoostelijk deel van De Weerribben) gemerkt! Inmiddels heeft deze struise noordse winterjuffer dus zo'n 12 kilometer afgelegd. Om te overwinteren in Friesland? Om daar in het voorjaar mee te helpen een Friese populatie te stichten? Het onderzoek levert hopelijk de antwoorden op deze vragen. In de komende NVL Nieuwsbrief meer info over dit onderzoek. i.o. Evert Ruiter, Zwolle ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Late voortplanting Steenrode heidelibel (SYMPVULG) Op 20 oktober bracht ik een bezoek aan de Oostvaardersplaasen om te vogelen. Het was aanvankelijk een bewolkte en zeer koude dag. Ook toen er rond het middaguur een zonnetje doorbrak kwam de temperatuur niet hoger dan 5 grC. Toch vlogen er nog libellen. Langs de bosranden en rietkragen waren enkele paardenbijters (AESHMIXT) aan het jagen, allen mannetjes. Ook hier en daar nog een steenrode heidelibel (SYMPVULG). Van deze soort nam ik zelfs nog een tandem waar. Voortplanting bij dergelijk lage temperaturen blijkt dus gewoon nog te lukken. Een soortgelijke waarneming (paringswiel steenrode heidelibel) deed ik ook al op 26 oktober 2000 in Apeldoorn.(zie: LN 4.15). Op 20.10.02 was er nog opvallende trek van atalanta (VANEATAL), terwijl een enkele dagpauwoog (INACIO) en kleine vos (AGLAURTI) naarstig op zoek waren naar een plekje voor de winter. Twee voorbijtrekkende boerenzwaluwen (HIRURUST) toonden geen interesse in deze vette hapjes. Evert Ruiter, Zwolle ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Achterstallige waarnemingen: Met de JNM-inseceten werkgroep za 29 juni, Groeve 't Rooth o.a. Zuidelijk Oeverlibel (OrthBrun) 8 mn zo 30 juni, Enci-groeve o.a. Vuurlibel (CrocEryt) 5 mn en 1 vr di 2 juli, Poeltjes bij De Doordt o.a. Vuurlibel (CrocEryt) 2 mn Met de JNM-waterbeestjeswerkgroep za 6 juli, Meinweg bij de spoorbaan o.a. Kanaaljuffer (CercLind) 1 mn 2 vr bij de Roode Beek Bosbeekjuffer (CaloVirg) 1 vr 4 mn Bronlibel (CordBolt) 1 vr eiafzettend ma 8 juli, Meinweg, noordkant o.a. Venwitsnuit (LeucDubi) 1 mn bij Roode Beek Bosbeekjuffer (CaloVirg) 5 mn Bronlibel (CordBolt) 1 mn Met de JNM-insectenwerkgroep 5-10 augustus, Heerlen e.o. o.a.: Tengere Pantserjuffer (LestVire) 1 exemplaar Tengere Grasjuffer (IshnPumi) een paar mn'tjes en vr'tjes Beekoeverlibel (OrthCoer) overal Hoogveenglanslibel (SomaArct) enkele mn op de bekende plek Zwervende Heidelibel (SympFons) 4 vr en 1 jong mn Met de JNM op Terschelling 11-18 augustus, o.a.: Vroege Glazenmaker (AeshIsos) zelf niet gezien. Geelvlekheidelibel (SympFlav) zelf niet gezien 28-30 augustus omgeving Borger, o.a.: Tenger Pantserjuffer (LestVire) erg veel Venglazenmaker (AeshJunc) erg veel Een vr Aeshna juncea of subarctica (i.i.g grootvlekkige vorm) Met de JNM-insecten werkgroep za 31 augustus, Fochteloërveen Venglazenmaker (AeshJunc) 1 mn zo 1 september, Doldersumse Hei Geelvlekheidelibel (SympFlav) 1 mn Met de JNM-waterbeestjes werkgroep za 7 september, Fochteloërveen Venglazenmaker (AeshJunc) 3 mn zo 8 september, Boswachterij Appelscha/Smilde Noordse Glazenmaker (AeshSuba) 1 mn Zowel in Friesland als Drenthe, bij de Meeuwenplas (het ven ligt op de grens). Die ligt langs het pad dat halverwege het Aekingerzand recht naar het Zuiden gaat en dus haaks op het oost-west pad door het Aekingerzand staat. Weet iemand of hij eerder in Friesland of die omgeving is gezien? Verder was daar ook een vrouwtje met grote schouderstrepen, weet iemand of Venglazenmaker-vrouwtjes dit ook kunnen hebben? Met JNM-afdeling 'De Vuurvlinder' za 22 spetember, Leersumse Veld o.a. Zwervende Heidelibel (SympFons) 1 vers vrouwtje En m'n laatste leuke waarneming: Heidestein, 29 september o.a. Tengere Pantserjuffer 2 mn Dit is precies het aantal dat hier vorig jaar ook is gezien, ondanks dat in beide jaren er meerdere veldbezoeken in de goede tijd zijn geweest. Dit jaar zijn er geen Venglazenmakers aangetroffen, terwijl er vorig jaar tussen half augustus en half oktober bij elk veldbezoek zo'n 5 dieren werden gezien. De Venglazenmakers leken geconcentreerd bij 'het kanaaltje', maar dat stond de laatste maanden vrijwel droog. De Tengere pantserjuffers hebben het bij het heideven iets beter, maar de populatie staat m.i. op de rand van uitsterven. Weet iemand hoe groot de populatie Bruine Korenbouten langs de Kromme Rijn is? Ik heb daar in 1999 zo'n 4 mn gezien en 22 juni dit jaar 9 mn en 1 vr. En weet iemand meer over de determinatie van vr juncea/subarctica? met vriendelijke groeten, Matthijs Courbois mjcoutbois_at_hetnet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 02:44 Zaterdag 2 november 2002 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 02:45 Zondag 10 november 2002 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Nieuwe aanmeldingen voor de libellennieuwsmeelgroep alsmede kopij voor de nieuwsbrief kunnen nog altijd naar onderstaand iemeeladres. Remco Hofland Oegstgeest remcohofland_at_hetnet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ REACTIE OP OPMERKING OVER NOORDSE / VENGLAZENMAKER ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ In 02:44: "Een vrouwtje Noordse Glazenmaker (AeshSuba) met grote schouderstrepen, weet iemand of Venglazenmaker-vrouwtjes dit ook kunnen hebben?" Heidestein, 29 september Dit jaar zijn er geen Venglazenmakers aangetroffen, terwijl er vorig jaar tussen half augustus en half oktober bij elk veldbezoek zo'n 5 dieren werden gezien. De Venglazenmakers leken geconcentreerd bij 'het kanaaltje', maar dat stond de laatste maanden vrijwel droog. Weet iemand meer over de determinatie van vr juncea/subarctica?" Matthijs Courbois ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Ha Matthijs, Ik zie net al je waarnemingen in de libellennieuwsbrief (02:44). Eerder dit jaar heb ik wel juncea op Heidestein gezien. Toen stond er voldoende water in het kanaaltje, maar de keizerlibellen vlogen toen ook nog volop en die joegen de juncea nogal eens weg. 1 mn trouwens slechts. Over juncea/subarctica hebben we alle mogelijke kennis gebundeld in de Odontabel. Maar alles varieert altijd meer dan je wilt! De schouderstreep bij die twee soorten lijkt me een nauwelijks diagnostisch kenmerk (ook de hamervorm komt bij juncea soms voor), maar misschien weten anderen meer te melden? Groeten Weia Reinboud +++++++++++++++++ LATE WAARNEMING +++++++++++++++++ Door Kees de Vries werd op 2 november jl nog een Paardenbijter (AESHMIXT) gezien op de St. Pietersberg ten zuiden van Maastricht, Limburg. In Bos & Wasscher (2002, 3e druk) wordt 6 november als laatste waarnemingsdatum gemeld. Zijn er nog latere waarnemingen gedaan dit jaar? ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 02:45 Zondag 10 november 2002 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 02:46 Dinsdag 19 november 2002 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Nieuwe aanmeldingen voor de libellennieuwsmeelgroep alsmede kopij voor de nieuwsbrief kunnen als altijd naar onderstaand iemeeladres. Remco Hofland Oegstgeest remcohofland_at_hetnet.nl +++++++ STUKJE +++++++ Waarneming overwinterende winterjuffers (SYMPPAED) in De Weerribben (OV) Op maandag 18 november bezochten Peter de Boer en ondergetekende i.h.k.v. het onderzoek aan Noordse winterjuffer (SYMPPAED) De Weerribben. Het weer was wat nevelig, maar gaandeweg de dag brak ook regelmatig de zon door. Er was weinig tot geen wind en de temperatuur schommelde tussen 5 - 7 grC. Boven het water was het aanmerkelijk kouder. Van ca 10.30 - 15.30 uur hebben we het onderzoeksgebied zeer grondig (letterlijk meter voor meter) uitgeplozen. Resultaat: drie winterjuffers, twee vrouwtjes en een mannetje. Allen in de bosrandzone op circa 8 meter van het voortplantingswater en allen ongemerkt. Het betrof volledig uitgekleurde dieren, donkerbruin inmiddels, een behaarde thorax en met een opvallende dwarsband over het oog. Nog geen blauwe ogen of berijping. Het blijkt overigens dat noordse winterjuffers dat veel minder ontwikkelen dan bruine winterjuffers (SYMPFUSC). Ze zaten op circa 30 centimeter hoogte op respectievelijk (afgemaaide) rietstengel, braam (jonge plant) en berk (jong boompje). Steeds dicht bij de top of aan het uiteinde van een takje in verticale houding tegen de stengel of het takje aangedrukt. Bij benadering draaiden ze zich steevast van ons af (wat het zoeken bemoeilijkte!!), maar ze bleken zeer honkvast en maakten geen aanstalten om zich te laten vallen of weg te vliegen. Ook toen de zon doorbrak vlogen ze niet op. Ze draaiden zich wel steeds in de richting van het zonlicht. Wat ons betreft duidelijk exemplaren die een stek hadden gevonden voor de winter. In het bos, wat we ook voor een deel hebben uitgekamd, vonden we geen juffers. Wel waren er nog veel andere insecten te vinden, sommigen actief anderen in rust. Nachtvlindertjes, wantsen (soms met tientallen op een kluitje in bladoksels van galigaan), rupsen, wintermugjes, schrijvertjes op het water, etc. Verder o.m. nog enkele kikkers (grote poelkikker) op het land actief, een ringslangenhuid, houtsnippen, sijsjes, goudvinken, grauwe ganzen, veel mezen, spinnen en enkele leuke paddestoelsoorten. Voor wat betreft de noordse winterjuffers die we vonden betreft het een nieuwe laatste waarnemings-datum en zeer waarschijnlijk worden het ook de eerste winterwaarnemingen c.q. waarnemingen van overwinterende exemplaren in Nederland, want deze exemplaren gaan we nauwlettend volgen. Wordt vervolgd. Evert Ruiter ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ REACTIE OP OPMERKING OVER NOORDSE / VENGLAZENMAKER ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ In 02:44: "Een vrouwtje Noordse Glazenmaker (AeshSuba) met grote schouderstrepen, weet iemand of Venglazenmaker-vrouwtjes dit ook kunnen hebben? Weet iemand meer over de determinatie van vr juncea/subarctica?" Matthijs Courbois ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Er is meer bekend over het onderscheid tussen subarctica en juncea, namenlijk in twee artikelen van Niels Dingemanse en Vincent Kalkman die in Brachytron hebben gestaan. Het gaat om de volgende artikelen: Het onderscheid tussen Aeshna subarctica en Aeshna juncea in Nederland, Brachytron 1(2), pagina 35-39, 1997. Het voorkomen van de kleinvlekkige en grootvlekkige vorm van de Noordse glazenmaker (Aeshna subarctica) in Nederland. Brachytron 5 (1&2) pagina 15-18, 2001. Het eerste artikel gaat over een beperkt onderzoek aan collecties, waarbij ze tot de conclusie kwamen dat alleen een combinatie van kenmerken uitsluitsel kan geven over de soort. Groeten, Rob van de Haterd robrobrob_at_zonnet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Verschillen A. juncea vs. A. subarctica Voor zekere determinatie is het vrijwel altijd nodig de dieren te vangen. In dat geval moet het, met het kenmerkenoverzicht zoals gepubliceerd in Brachytron 1(2): 35-39, niet moeilijk zijn de soorten van elkaar te onderscheiden. Gerard Abbingh ++++++++++++++ WAARNEMINGEN ++++++++++++++ Op 11 oktober j.l. vond ik tot mijn grote verbazing in onze achtertuin in Gouda, Zuid-Holland (laagveen! polders!) een mannetje Bruine winterjuffer (SYMP FUSC). Wel vijf keer gecheckt of het geen Noordse was (dat zijn toch momenteel immers de winterjuffers die je in het laagveen gaat zoeken) maar helaas. Toch een bizarre waarneming. Ongeveer twee weken daarvoor was het ook al raak, toen vond ik in diezelfde achtertuin een Zwervende pantserjuffer vrouw (LEST BARB). Antoine van der Heijden ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Zaterdag 9 november was ik in de Oostvaardersplassen, Flevoland, in vogelkijkhut "De zeearend", toen ik een libel voorbij zag komen. Beneden aan de hut maar eens gaan kijken: Zaten er 5 man en 2 vrouw steenrode heidelibel SYMPVULG op het hout van de hut te zonnen! Vrij laat, en dan ook nog deze aantallen. Groeten, Sander Bot PS Volgens Bos & Wasscher (2002, 3e druk) is de laatste waarnemingsdatum (inderdaad) 9 november, RH. ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Zondag 16 november zag ik ook een latertje - een man Bruinrode heidelibel SYMPSTRI verknocht aan een paddestoel (eentje van de ANWB) middenin de AWD, de Amsterdamse Waterleidingduinen voor niet-ingewijden, nabij Aerdenhout, Noord-Holland. Geen record, want volgens Bos & Wasscher (2002, 3e druk) is de laatste waarnemingsdatum 29 november. Remco Hofland +++++++++++++ AANKONDIGING +++++++++++++ Beste allemaal, Ik ben natuurboekverkoper en ontving via deze maillist een bericht over het veschijnen en kopen van "De Nederlandse Libellen" Ik ben op 23 november aanwezig op de VZZ dag in Arnhem. Op deze dag heb ik een uitgebreide boekenstand en voldoende exemplaren van deze titel ter beschikking. Vantevoren reserveren en betalen is niet nodig. Met vriendelijke dank. Wil Meijs ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 02:46 Dinsdag 19 november 2002 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 02:47 Zaterdag 7 december 2002 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Nieuwe aanmeldingen voor de libellennieuwsmeelgroep alsmede kopij voor de nieuwsbrief kunnen als altijd naar onderstaand iemeeladres. Remco Hofland Oegstgeest remcohofland_at_hetnet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Nieuwe vindplaatsen voor de Groene glazenmaker (Aeshna viridis) in Fryslân Op 4 augustus en 9 augustus 2002 zijn er door ondergetekende nieuwe plaatsen gevonden voor de Groene glazenmaker AESH VIRI in Fryslan. Deze plaatsen zijn gevonden naar aanleiding van een zoektocht voor de werkgroep de Groene glazenmaker. Deze werkgroep probeert het voorkomen van de Groene glazenmaker in drie noordelijke provincies in kaart te brengen. Op 4 augustus was het 23 °C en wolken vrij. In het petgat dat tussen de dorpen de Wilgen en de Veenhoop ligt, werden 7 mannetjes gevonden. Hierin bevonden zich over de hele oppervlak van het petgat velden met krabbescheer. De mannetjes waren hierboven aan het patrouilleren. Het petgat wordt beheerd door It Fryske Gea. Op 9 augustus werd in de namiddag een bezoek gebracht aan de Alde Feanen. Gedurende deze dag was het licht bewolkt en de temperatuur 19 °C. Hier werden op verschillende plaatsen waarnemingen gedaan (zie tabel). De Groene glazenmakers leken zich op 2 plaatsen te concentreren, bij de Koloanjes en Reid om 'e Krite. De sloot aan Alle om e Slachte was ongeveer 4 m breed en geheel bedekt met krabbescheer. In Reid om 'e Krite was een dichte bedekking te vinden van krabbescheer. De sloot langs de Bolderen was ongeveer 1,5 meter breed en bevatte verschillende planten van krabbescheer. Hier legde een vrouwtje haar eitjes. Het mannetje bij het Siidsdjip vloog hoog langs de bomen en was waarschijnlijk een zwerver. De sloot vegetatie bestond uit ijle, eigenlijk afstervende krabbescheer. Bij navraag bij It Fryske Gea waren bijna alle waarnemingen nieuw. Alleen bij Alle om e Slachte was er een jaar ervoor 15 Groene glazenmakers gezien (pers. comm. Peter de Boer). Maarten de Groot Droevendaalse steeg 61 6708 PN Wageningen M.deGroot_at_rocketmail.com 0317-417152 Aantal groene glazenmakers Amersfoortse coordinaten Naam gebied 7 exx m Y: 568 X: 194 Petgat Wilgen-Veenhoop 8 exx v ei-afzettend 3 exx m patrouillerend X : 193 Y : 572.7 Alle om e Slachte, Alde Feanen 1 ex m 1 ex v ei-afzettend 10 imago's X: 192.63 Y: 573 Reid om 'e Krite, Alde Feanen 1 ex m X: 191.25 Y: 571.58 Siidsdjip, Alde Feanen 1 ex v ei-afzettend X: 193 Y: 573.225 Bolderen, Alde Feanen Tabel: Nieuwe vindplaatsen van groene glazenmakers ten westen van Drachten ++++++++++++++ WINTERJUFFER ++++++++++++++ De Weerribben Op 24 november ben ik samen met Peter de Boer en Wytze van Kammen naar het Woldlakebos in de Weerribben (Ov.) geweest om overwinterende Noordse winterjuffers (SYMP PAED) op te speuren. Het weer zat ons behoorlijk mee die zondag en we hebben ons gedrieën werkelijk uit de naad gezocht. Met als enige resultaat: 1 (ongemerkt) vrouwtje. Deze zat doodstil op het uiteinde van een blad van een Oeverzegge. Duidelijk hoger in de vegetatie dus dan de vorige drie exemplaren die bij Petgat Groot Erve zijn aangetroffen (zie mail 02:46). Ze leek onverstoorbaar en reageerde zelfs niet op aanrakingen met een rietstengel. Maar schijn bedriegt. Want kort daarna vloog ze weg. Eerst naar een rikkepaaltje dicht in de buurt waar ze volop in de zon zat en haar diep bruinrode kleur prachtig zichtbaar was. Om weer even later zelfs tot boven de boomtoppen op te stijgen. Daar zagen we haar tegen een strakblauwe lucht vliegen, net als in de nazomer het geval was tijdens het merken. Geheel onverwacht, maar vast ingegeven door de relatief hoge temperatuur. Helaas hebben we haar niet meer terug kunnen terug vinden, en dus ook geen andere exemplaren meer ontdekt. Hoe hard we ook ons best deden. Wat we tot onze grote verrassing nog wel aantroffen was een mannetje van de Bruinrode heidelibel (SYMP STRI) die zat te zonnen op een rietstengel. Op zich al een bijzondere waarneming voor een laagveengebied, en ook nog laat in het seizoen dachten wij. Bij thuiskomst bleek evenwel dat de laatste waarnemingsdatum op 29 november staat. Geen record dus, maar toch mooi. Karin Uilhoorn ++++++++++++++ WAARNEMINGEN ++++++++++++++ Hoi, Zaterdag 23 november zagen we een Bruinrode Heidelibel SYMPSTRI bij de IJsbaan van Dronten (176-503). Dat lijkt me behoorlijk laat. Mijn vorige uiterste waarneming van deze soort was 14-11-1999 op de Knardijk te Lelystad tijdens het record-warme najaar van 1999. In de Libellengids van Bos & Wasscher (1997) staat 10 november vermeld. Ico Hoogendoorn NB Bos & Wasscher (2002) vermeldt 29 november als laatste waarnemingsdatum. ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Beste allemaal, Zondag 24 november hebben we met een excursie van de NJN Alkmaar een bruinrode of steenrode heidelibel gezien (SYMP STRI of SYMP VULG). Hij vloog snel weg, dus de precieze soort konden we niet zien. Het was in de PWN-duinen bij Bergen (NH) aan de noordgrens van het gebied. Het lijkt mij erg laat voor deze soort. Vriendelijke groeten, Saskia Roselaar ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 02:47 Zaterdag 7 december 2002