Libellennieuws 03:22 Dinsdag 1 juli 2003 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Dag allemaal, Voor iedereen die kopij instuurt het verzoek om het stuk zo op te stellen als ware het gericht aan alle lezers. Verder verzoek ik u om zowel de Nederlandse naam als de shortname (bestaand uit de eerste vier letters van de twee woorden die de wetenschappelijke naam vormen) van de waargenomen soorten te vermelden. Ook een zo duidelijk mogelijke geografische plaatsaanduiding (bijv. Amersfoortcoordinaten, gemeente en provincie) wordt op prijs gesteld. Nieuwe aanmeldingen voor LN alsmede kopij voor de nieuwsbrief kunnen als altijd naar remcohofland_at_hetnet.nl. Hartelijke groeten, Remco Hofland Oegstgeest remcohofland_at_hetnet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Bij deze mijn vorderingen van de afgelopen tijd: Met Pinksteren (6-9 juni) op Texel eigenlijk niks spannends qua libelles. Een weekje later op de Vrije Vogel Club-dagen (14-15 juni) rond het BezoekersCentrum van het Dwingelderveld werden door andere JNM'ers hier en daar venwitsnuitlibel (Leucdubi) gemeld en o.a. door mijzelf Vroege glazenmaker (Aeshisoc). Verder een bleek bootsmannetje (Notareut of Notalute), een zeldzame waterwants, in het plasje bij het BC. Afgelopen dagen was het anders: Vrijdag 20 juni samen met Tim Faasen naar het Reisven (159.1-371.0), één van de vennen in het noordelijke bosdeel van de Malpie. Daar zagen wij o.a. gevlekte glanslibel (Somaflav) 1 of 2 mn, 2x venwitsnuitlibel (Leucdubi) en een Bruine eikenpage. Bij een ander ven (158.8-371.0) een vermoedelijke zwerver mn Gevlekte glanslibel (Somaflav) en een speerwaterjuffer mn (Coenhast). Zaterdag en zondag (21 en 22 juni) op kamp met de Plantenwerkgroep en afdeling Dommeldal van de JNM. We deden dus vooral aan orchideën (5 soorten) en andere planten als eenbes, maar qua libellen was er weinig te beleven. Zaterdag 21 juni bij de Urkhovense Zeggen (165.5-383.0) een mn vroege glazenmaker (Aeshisoc). Zondag 22 juni nog wel twee leuke andere insecten bij Het Oude Goren (176.0-383.4): zompsprinkhaan (Chormont) en getekende gamma-uil (Macdconf), een 'zeldzame verschijning, in sommige jaren toch een tiental waarnemingen' volgens www.vlindernet.nl. Maandag 23 juni ben ik weer naar de Malpie geweest om ook bij de andere vennen te kijken. Bij het Reisven (159.1-371.0) zaten nu zeker 2 mn gevlekte glanlibel (Somaflav). Verder bij de overige vennen hooguit een venwitsnuit (Leucdubi) of tengere pantserjuffer (Lestvire). Tot het einde van de dag. Toen ik uit het bos kwam en op het pad langs de noordwestrand van de Malpiebergse Heide liep, vloog daar bij een half uitgedroogd ven (159.1-370.6) nog een mn gevlekt glanslibel (Somaflav). Bovendien sprong er tussen de bruine snavelbies e.d. ook een zompsprinkhaan (Chormont) en vloog er een zwarte stern (Chlinige) langs. Een mooi einde van een mooi weekend... groeten, Matthijs Courbois ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Populatie Kanaaljuffer (CERCLIND) in Grote Molenbeek Kanaaljuffer (CERCLIND) op 21 juni waargenomen in Grote Molenbeek ter hoogte van Tienraij (203/390). Er zijn 3 mannetjes en één tandem waargenomen. Eiafzet vond midden in de beek plaats tussen submerse wortels van waterplanten. Omdat slechts een klein deel van de oever is onderzocht zullen de werkelijke aantallen een stuk hoger hebben gelegen en gaat het hier waarschijnlijk om een populatie. Was dat reeds bekend van deze plek? Overige aangetroffen soorten: Breedscheenjuffer (PLATPENN), Vuurjuffer (PHYRNYMP), Weidebeekjuffer (CALOSPLE), Grote roodoog (ERYTNAJA), Azuurwaterjuffer (COENPUEL), Watersnuffel (ENALCYAT), Lantaarntje (ISHNELE) Viervlek (LIBEQUAD), Oeverlibel (ORTHCANC), Platbuik (LIBEDEPR), Grote Keizerlibel (ANAXIMPE). Groeten, Wilco Verberk Stichting Bargerveen Afdeling Dieroecologie p/a Milieukunde Katholieke Universiteit Nijmegen wilcov_at_sci.kun.nl http://www-eco.sci.kun.nl/AnimalEcology/wilcoweb1/home.htm ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Vuurlibel CROCERYT in Twente Opgave van Vuurlibel in recent aangelegd retentie/natuurgebied Het Woolde. Soort: vuurlibel (Crocothemis erythraea). Code: CROCERYT Gebied: Het Woolde (westen van Hengelo Ov.) Coord: ca x=248,2 bij y=477,5 Datum: 28 juni 2003, overdag Waarn: Laurents ten Voorde (Twente Vogelwerkgroep) Determ Eveline Broos (waterschap Regge en Dinkel, Almelo) Opgave: Maarten Zonderwijk (idem) Determinatie vond plaats op basis van duidelijke foto: oa karakteristiek breed achterlijf.. ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Eerste Groene glazenmaker AESHVIRI Op 25 juni is door Steven Verbeek en mij de eerste Groene glazenmaker AESHVIRI gezien in Woudbloem (245,8-581,2). Het dier was vers en uitgekleurd. Daarnaast vlogen er nog circa 10 Vroege glazenmakers AESHISOS rond. groeten leon luijten +++++++++++++++++++++++++++++ Diverse Rivierrombouten GOMPFLAV +++++++++++++++++++++++++++++ 6 juni in de Wolfswaard bij Wageningen (uiterwaarden Nederrijn): 2 verse mannen en 1 vers vrouwtje Rivierrombout (GOMPFLAV). Tim Termaat +++++++++++++++++++ omgeving kampen: zo 22-6 kop van de ijssel 21-32-51, ijsseldijk ten zuiden keteleiland rivierrombout 25 ex. waarsch. veel meer op keteleiland en in omgeving weidebeekjuffer 2 bl.breedscheenjuffer 1 verlaat: zo 1-6, omgeving dalfsen 21-57-55 marswetering beekrombout 8 ex. rond sluisje, ook met eierklomp veel andere soorten o.a. weidebeekjuffer (div.plaatsen, klein aantal) noordse witsnuitlibel poel bij station dalfsen: weidebeekjuffer 10 ex. vriendelijke groeten, g.koopman +++++++++++++++++++ Waarneming van een uitsluipende rivierrombout Gomphus flavipes op een strandje aan de Lek bij Vianen. De coördinaten van de vindplaats zijn 134.5/445.7 De waarneming is gedaan door Dick Kerkhof en Wilbert Kerkhof. Vriendelijke groeten, Wilbert Kerkhof e-mail tremendo_at_hetnet.nl +++++++++++++++++++ Op 15 juni werd door ons een Rivierrombout Gomphus flavipes waargenomen. Tussen Rossum en de sluis St.Andries vlak bij de Waal ter plaatse van de am. coörd. 152.1 - 423.7 vloog een libel uit de vegetatie die wat verderop weer ging zitten. We hebben hem kunnen vangen en nauwkeurig determineren. Het bleek zonder enige twiijfel een Gomphus flavipes. Het was een pas uitgeslopen mannetje, vandaar waarschijnlijk dat hij redelijk gemakkelijk te vangen was. Na het determineren hebben we hem terug in de wilgen gezet. Met hartelijke groeten, Tineke Cramer Rosmalen awm.mol_at_hccnet.nl +++++++++++++++++++++++++++++++++++ Zwervende Vroege glazenmakers AESHISOS +++++++++++++++++++++++++++++++++++ Vroege glazenmaker AESHISOS in Den Helder De Vroege glazenmaker AESHISOS heeft het dit jaar naar z'n zin. Van Klaas Kaag kreeg ik het bericht dat er een Vroege glazenmaker AESHISOS in Mariendal in Den Helder ( 110,5-549,6) is waargenomen. Dit is voorzover ik weet tot nu toe de meest noord-westelijke waarneming in Nederland. René Manger +++++++++++++++++++ Dinsdag 17 juni heb ik even een rondje gemaakt door het veenweidepark "De Trickel" (115,7-503,0). Dit nieuwe stukje natuur ligt naast het natuureducatiecentrum De Poelboerderij in Wormer. Naast de circa 20 Gewone Oeverlibellen(Orthcanc), die hier al een paar weken in rondvliegen, trof ik voor het eerst in dit parkje 3 Vroege Glazenmakers (Aeshisos) aan. Vorig jaar had ik in dit park 10 soorten libellen gezien maar deze soort, die graag in laagveengebieden vertoeft, trof ik hier voor het eerst aan. Ook zag ik een tandem dus wie weet over 1 of 2 jaar nog meer exemplaren. Ik heb de Vroege Glazenmaker dit jaar en vorig jaar ook al aangetroffen in het Guisveld. De waarneming van Ben Kruijsen is dus zeker niet toevallig De Kleine roodoogjuffer (Erythviri), die zich normaliter pas eind juli vertoont, is dit jaar wel erg vroeg. Waarschijnlijk het warme weer en de oplopende watertemperatuur. Circa 20 mannetjes(1 ex. gevangen) zag ik boven de diverse plasjes zweven op zoek naar een vrouwtje. Hans Boerma te Wormerveer +++++++++++++++++++ Hew exemplaar dat zondag 30 juni rondvloog boven een riet- en galigaanmoeras nabij Boukoul, Limburg, leek mij ook geen normale plaats voor deze soort…… Remco Hofland ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Bosbeekjuffer CALOVIRG Een leuke waarneming van 7 juni 2003 was een Calopterix virgo (mannetje). Boven de Zandley in Noord-Brabant (Am.coord. 137.7-404.3) vloog een behoorlijk aantal Calopterix splendens. Eén exemplaar was echter duidelijk geen C. splendens: de vleugels waren helemaal donker, niet met een donkere band zoals de C. splendens. We hebben een tijdje met hem meegelopen, waarbij hij regelmatig ging zitten. De vleugels waren duidelijk te zien, zodat er voor mij geen twijfel over bestond, dat het een Calopterix virgo betrof. Met hartelijke groeten, Tineke Cramer Rosmalen awm.mol_at_hccnet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Enkele markante Limburgse waarnemingen Zowel zondag 23 als zondag 30 juni werden door mij doorgebracht in (meest Noord-) Limburg. De leukste danwel vreemdste waarnemingen betroffen de volgende: Zondag 23 juni: Langs de Roode Beek op de Brunssumse Heide, Brunssum, waren twee prachtige mannen Zuidelijke oeverlibel ORTHBRUN aanwezig, naast de hier vanouds veel algemere Beekoeverlibel ORTHCOER. Langs de Roer ten westen van de fietsbrug ten oosten van St. Odilienberg werden 3-4 Beekrombouten GOMPVULG en enkele Kanaaljuffers CERCLIND aangetroffen, alsmede een man Vuurlibel CROCERYT. Medewaarnemers: Theo Admiraal, Cock Reijnders en Nan Zang Zondag 30 juni: De meest opvallende soort die ’s ochtends werd aangetroffen bij De Doort ten zuiden van Echt was een man Beekoeverlibel ORTHCOER – ik kom hier jaarlijks minstens een keer maar kan me niet herinneren de soort hier eerder te hebben gezien. Langs de Roer ten westen van de fietsbrug ten oosten van St. Odilienberg werden 2-4 Gaffellibellen OPHICECI en 2 Beekrombouten GOMPVULG gezien, alsmede een langsscheurende Koninginnepage. Boven een nagenoeg onvindbaar riet- en galigaanmoeras nabij Boukoul vlogen onder andere tenminste twee Gevlekte glanslibellen SOMAFLAV en een Vroege glazenmaker AESHISOS, terwijl op het meest noordelijke van de twee plasjes die hier net ten westen van de Duitse grens liggen een man Kanaaljuffer CERCLIND zich staande hield tussen de vele Watersnuffels ENALCYAT (en natuurlijk de Tengere grasjuffers ISCHPUMI, die zich echter meer in het ‘gras’ ophielden). Ook hier tenminste 5 Beekoeverlibellen ORTHCOER. Medewaarnemers: Han Blankert, Arnout Linckens en Chris Quispel Remco Hofland Oegstgeest remcohofland_at_hetnet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Meer Bruine korenbouten LIBE FULV op het Wisselseveen (GLD) Op het Wisselseveen in de gemeente Epe is een natuurontwikkelingsproject van het Gelders Landschap. De effecten van die natuurontwikkeling worden natuurlijk gemonitord, waaronder door mij de libellen. Elk jaar had ik daar op mijn monitoringroutes wel 1 of 2 Bruine korenbouten op de routes. Maar nu in 2003 heb ik 10 exemplaren op de libellenroutes. Ook had ik er mijn eerste Venglazenmaker AESH JUNC voor 2003. Het Wisselseveen is zonder vergunning verboden terrein. Veel Groeten Hans Raaijmakers ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Waarneming uit Vlaanderen, Belgie Net buiten de Houtsaegherduinen fotografeerde Jacky Launoy begin juni 2003 een juffer die ik vervolgens als speerwaterjuffer COENHAST determineerde. Dit is de tweede knaller van formaat die in de buurt gevonden wordt, na gaffelwaterjuffer COENSCIT. Speerwaterjuffer werd nog nooit in West-Vlaanderen vastgesteld, en erzijn slechts een handvol vindplaatsen voor België gekend (voor zover ik momenteel ontvangen heb), namelijk 2 in Limburg en 5 in Wallonië. Mvg, Diederik D'Hert Koksijde, Belgie Diederik.dhert_at_pandora.be http://users.pandora.be/diederikdhert ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Zaterdag 21 juni heb ik samen met een aantal mensen van het Limburgs natuurhistorisch genootschap de vennen bij het Quin (vlakbij Afferden) bezocht. Een mooi gebied met een behoorlijke libellenbezetting: LESTSPON, LESTVIRE, LESTDRYA (lestessen zaten er veel, ik had nog nooit zoveel virensen en dryassen gezien) ,CERITENE (10), ENALCYAT (zeer veel) ,COENPUEL, LIBELQUAD (veel) ,ANAXIMPE, SYMPDANA (veel), Zwervende heidelibel SYMPFONS (een mannetje), LEUCDUBI (10), ORTHCANC. Daar vlakbij werd in het zevenboomsven door Guido Verschoor (1mannetje) Metaalglanslibel SOMAMETA gevangen en bij de duivelskuil door Jan Hermans een Gevlekte witsnuitlibel LEUCPECT, daar zat ook nog een exemplaar van de Zwervende heidelibel SYMPFONS. Op een heideterrein bij het meeuwenven en paddenhoek een paar LAPHFLAV, ook erg mooi. Verder nog een paar zweefies, wolzwevers en vlinders gevangen en rugstreeppadden en roodborsttapuiten gezien maar daar zal ik jullie verder niet mee vermoeien. groetens, Nicolai Bolt ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Reactie op melding Bruine korenbouten in Everlosche Beek (LN 03:20) In reactie op het berichtje in LN 3:20 van Marcel Bonder kan ik melden dat er in de Everlosche Beek in ieder geval in 2002 een populatie Bruine Korenbout (LIBEFULV) aanwezig was (zie mijn melding in LN 2:20). Grote aantallen Bruine Korenbouten (LIBEFULV) zijn toen waargenomen in het beektraject stroomafwaarts van het Koelbroek. Groeten, Wilco Verberk ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws (LN) wordt gecompileerd in samenwerking met de Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie (NVL) De NVL heeft als doel: het stimuleren van de studie naar en de bescherming van libellen. Vier maal per jaar geeft de NVL een Nieuwsbrief uit. Daarnaast verschijnt er tweemaal per jaar het blad Brachytron met artikelen over ecologie, gedrag en levenswijze van libellen, wetenschappelijke mededelingen en boekbesprekingen. Wilt u lid worden van de NVL? Dat kost slechts € 13,-- per jaar en voor jongeren tot 25 jaar € 7,--. Ieder nieuw lid ontvangt een speciale editie (in kleur) van de Brachytron met daarin artikelen over goede libellengebieden in Nederland. Voor meer info of een folder meel naar nvl_at_vlinderstichting.nl . ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 03:22 Dinsdag 1 juli 2003 Libellennieuws 03:23 Dinsdag 8 juli 2003 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Dag allemaal, Voor iedereen die kopij instuurt het verzoek om het stuk zo op te stellen als ware het gericht aan alle lezers. Verder verzoek ik u om zowel de Nederlandse naam als de shortname (bestaand uit de eerste vier letters van de twee woorden die de wetenschappelijke naam vormen) van de waargenomen soorten te vermelden. Ook een zo duidelijk mogelijke geografische plaatsaanduiding (bijv. Amersfoortcoordinaten, gemeente en provincie) wordt op prijs gesteld. Voor de komende drie weken (ingaand zondag 13 juli) ben ik op vakantie en heb ik opnieuw Menno Soes bereid gevonden mij te vervangen. Aub kopij voor de nieuwsbrief vanaf 12 juli tot en met 6 augustus 2003 sturen naar DMSOES_at_hetnet.nl. Hartelijke groeten, Remco Hofland Oegstgeest remcohofland_at_hetnet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Kleine tanglibel ONYCFORC langs de Roer, Limburg Ondanks het slechte weer van de afgelopen week heb ik op 4 en 5 juni langs enkele oevertrajecten van de Roer bij Roermond, Sint Odilienberg en Melick gezocht naar larvenhuidjes. Naast tientallen huidjes van de Weidebeekjuffer (CALOSPLE), Blauwe breedscheenjuffer (PLATPENN), Beekrombout (GOMPVULG) en enkele huidjes van de Gaffellibel (OPHICECI) leverde dit zaterdag 1 larvenhuidje van de Kleine tanglibel (ONYCFORC) op, zuidelijk van Melick. In 2000 is deze soort op enkele plaatsen langs de Roer waargenomen. Voor zover bekend is de soort hier in 2001 en 2002 niet meer gezien. Aangezien in 2000 ook enkele vrouwtjes zijn waargenomen is het mogelijk dat de soort zich toen heeft voortgeplant en dat de larven nu uitsluipen (normaliter verblijven de larven drie jaar in het water). Groeten, Rob Geraeds ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Kanaaljuffers (Cerclind): vaste voet in de provincie Utrecht? De laatste 5 jaar is de Kanaaljuffer ieder jaar wel waargenomen binnen de provincie Utrecht, maar altijd ging het om 1 of twee individuen. Op 29 -6-2003 zag ik op het Maarnse Gat (152+452) vrij grote aantallen van deze soort: 3 eiafzettende tandems, 1 vrij vers mannetje en 26 boven het water vliegende mannetjes. Groet Kees Goudsmits ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Weer Gevlekte glanslibel (Somaflav) in de Weerribben Op 7-7-2003 zag ik tijdens mijn Monitoringsronde in de Grafkampen (191+533) een mannetje van deze soort. Op deze plek is hij nog niet eerder gezien en Rene Manger en ik zullen het blijven volgen om na te gaan of om een zwerver gaat of dat de soort zich wellicht aan het uitbreiden is in dit fraaie gebied. Groet Kees Goudsmits ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Groene glazenmaker te Weststellingwerf (Zuid-Friesland) Op zondag 6 juli hoopvol op weg gegaan naar 2 locaties krabbescheer, vooral n.a.v. de berichten van Erwin Krol. Toch veel bewolking en zelfs enige spetters, niet al te warm en nogal wat wind. Dan dus maar vooral focussen op de huidjes. Op de eerste locatie, een krabbescheersloot in De Brandemeer Oldelamer vanaf 190,6/545,0 richting wnw. veel lantaarntjes (ISCHELEG), maar geen spoor van de Groene glazenmaker (AESHVIRI) die ik hier vorig jaar wel heb aangetroffen. Nog even geduld dus? Vervolgens naar een tweede locatie in de Rottige Meente bij de kano-oversteekplaats 189,3/537,6 waar ik ook vorig jaar aardig wat Groene glazenmakers heb waargenomen. Het lag er vol met krabbescheer, maar het echte weertype voor eiafzetting was het niet. Ook hier dus vooral geloerd op huidjes en jawel! Tweemaal een gaaf huidje dat zich net iets te ver van de kant bevond om binnen te halen. Maar ook 2 vreemde vangsten, namelijk een huidje met een zojuist uitgeslopen Groene glazenmaker die zijn/haar achterlijf aan een of andere rover was kwijtgeraakt en vervolgens een huidje met een half uitgeslopen Groene glazenmaker die in dat stadium was blijven hangen. Borststuk en vangmasker wezen duidelijk op AESHVIRI. Zou de drang om uit te sluipen zo groot kunnen zijn geweest dat de diertjes een te groot risico hebben genomen m.b.t. weer en vijanden??? Is daar iets over bekend? Ter plekke wel tientallen lantaarntjes (ISCHELEG) actief. Alfred van der Burgh, Cor van der Weele. ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Groene glazenmaker vroeg dit jaar. Tijdens de voorbereidingen voor onderzoek aan groeimogelijkheden voor krabbescheer werd op donderdag 26 juni door o.a. Sjoerd Steenbergen, Jandirk Kievit en ik de Groene glazenmaker (AESHVIRI) gezien, zittend op krabbescheer, klaar voor zijn eerste vlucht (X 117417- Y 461519). Al op 20 juni zagen Sjoerd en ik een eiafzettend vrouwtje op krabbescheer in de Wieden (X 204 - Y 521). Huidjes van Aeshna's in krabbescheervelden werden al op 6 juni waargenomen. Deze worden nog gedetermineerd. Henk de Vries ********************************************************* Henk de Vries De Vlinderstichting - Dutch Butterfly Conservation Postbus 506 6700 AM Wageningen henk.devries_at_vlinderstichting.nl homepage:www.vlinderstichting.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Vroege glazenmaker te Spaarnwoude, Noord-Holland Op 25 juni nam ik op twee plaatsen langs de rietkragen van de natuurvriendelijke oever Spaarnwoude (km hok 108.494) langs het Noordzeekanaal de Vroege glazenmaker (AESHISOS) waar. Het natuurproject is hier gericht op de ontwikkeling van brakke natuur. Sinds 1997 wordt hier gemonitord. Het is de eerste keer dat deze libel hier is waargenomen. Met vriendelijke groet, Ben Kruijsen Ecologisch Adviesbureau B.Kruijsen Kruidbergerweg 49 2071 RB Santpoort-Noord postbus_at_natuuradvies.nl www.natuuradvies.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Weidebeekjuffer in Friesland, Weststellingwerf Vanochtend, maandag 7 juli was er voldoende zon om nog eens te kijken naar wat krabbescheerplekken hier (Munnekeburen, Zuid Friesland) in de buurt, weer dezelfde sloot als gisteren (in De Brandemeer Oldelamer vanaf 190,6/545,0 richting wnw). Er vlogen wel een aantal glazenmakers, bruine (AESHGRAN) en nog een vroege (AESHISOS), houtpantserjuffers (LESTVIRI) en natuurlijk lantaarntjes (ISCHELG) en variabele waterjuffers (COENPULC) maar een waarneming die ik er zeker niet had verwacht: een mannelijke weidebeekjuffer (CALOSPLE)! Ik ben erg benieuwd waar deze vandaan komt en houd me aanbevolen voor suggesties. Alfred van der Burgh ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Beste libellenwaarnemers in Overijsel Misschien is het leuk om te vernemen dat in Gramsbergen, op het terrein van het recreatiecentrum 't Hooge Holt een beek loopt. De beek loopt tussen de sportvelden en over het terrein van het recreatiecentrum. Langs deze beek troffen we op 2 juni ruim 25 Weidebeekjuffers, CALOSPLE; 20 Blauwe breedscheenjuffers, PLATPENN; een stuk of 10 Koraaljuffers, CERITENE; en natuurlijk de gebruikelijke Lantaarntjes, ISCHELEG aan. Door het natte weer verscholen de Weidebeekjuffers zich in de lage begroeiing en waren eenvoudig te fotograferen. Het viel ons op dat van deze soort slechts twee vrouwtjes werden gezien. Marja en Frans Koning, Libellenwerkgroep Zuid-Kennemerland ++++++++++++++++++++++++++++++++ VRAAG M.B.T. VUURLIBEL IN TWENTE ++++++++++++++++++++++++++++++++ Maarten Zonderwijk van het Waterschap Regge en Dinkel heeft de door mij gedane waarneming van de vuurlibel doorgegeven. Ik heb echter nog een vraag. Kan iemand mij zeggen of er ooit eerder een geregistreerde waarneming van de Vuurlibel in Twente heeft plaatsgevonden. Ik kan in de libellenatlas namelijk geen stip in Twente ontdekken. Ook in andere rapporten van o.a. het Wierdese Veld, Engbertsdijkveen en Beerzerveld komt de Vuurlibel niet voor. Alvast bedankt voor de medewerking. Met vriendelijke groet, Laurents ten Voorde ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws (LN) wordt gecompileerd in samenwerking met de Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie (NVL) De NVL heeft als doel: het stimuleren van de studie naar en de bescherming van libellen. Vier maal per jaar geeft de NVL een Nieuwsbrief uit. Daarnaast verschijnt er tweemaal per jaar het blad Brachytron met artikelen over ecologie, gedrag en levenswijze van libellen, wetenschappelijke mededelingen en boekbesprekingen. Wilt u lid worden van de NVL? Dat kost slechts € 13,-- per jaar en voor jongeren tot 25 jaar € 7,--. Ieder nieuw lid ontvangt een speciale editie (in kleur) van de Brachytron met daarin artikelen over goede libellengebieden in Nederland. Voor meer info of een folder meel naar nvl_at_vlinderstichting.nl . ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 03:23 Dinsdag 8 juli 2003 Libellennieuws 03:24 Woensdag 9 juli 2003 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Dag allemaal, Voor iedereen die kopij instuurt het verzoek om het stuk zo op te stellen als ware het gericht aan alle lezers. Verder verzoek ik u om zowel de Nederlandse naam als de shortname (bestaand uit de eerste vier letters van de twee woorden die de wetenschappelijke naam vormen) van de waargenomen soorten te vermelden. Ook een zo duidelijk mogelijke geografische plaatsaanduiding (bijv. Amersfoortcoordinaten, gemeente en provincie) wordt op prijs gesteld. Voor de komende drie weken (ingaand zondag 13 juli) ben ik op vakantie en heb ik opnieuw Menno Soes bereid gevonden mij te vervangen. Aub kopij voor de nieuwsbrief vanaf 12 juli tot en met 6 augustus 2003 sturen naar DMSOES_at_hetnet.nl. Hartelijke groeten, Remco Hofland Oegstgeest remcohofland_at_hetnet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ SLACHTING ONDER GROENE GLAZENMAKERS! Maandag, 7 juli ben ik naar mijn monitoring route gegaan: 't Kret, tussen Tolbert en Oldekerk, om 4 uur 's middags zie ik er 3 actieve mannetjes Groene Glazenmaker AESHVIRI vliegen en 1 Vroege Glazenmaker AESHISOS man. Verder vele Lestes sponsa, Coenagrion pulchellum, Ishnura elegans, enkele Erythromma najas, 3 Bruine Glazenmakers AESHGRAN. Dinsdag, 8 juli weer een bezoek afgelegd, nu tussen 1 en 5 uur, de oogst aan Groene Glazenmakers: 1 vrouwtje rustend en 11 actieve mannetjes. Verder 3 Bruine Glazenmakers, 1 Vroege Glazenmaker vrouw, 1 Man Oeverlibel ORTHCANC en hetzelfde kleine grut van de vorige dag. Mijn buurjongen van 13 jaar, Hilco Bron uit Enumatil, attendeert me op 4 vleugeltjes op een molshoop, naast de tochtsloot. Tot mijn stomme verbazing vinden we uiteindelijk 152 Anisopteravleugels op 29 ingezakte (oude) molshopen op enkel het zuidelijke traject van 375 meter, 3 keer ligt het larvenhuidje met open nek er nog naast, we vinden ook nog 1 gemorste kop van Viridis en 9 schilfertjes van thorax en abdomen tussen de afgebeten vleugels. De vleugels liggen alle binnen een strook van 2 meter vanaf de oever op de plek waar de Krabbescheerbedekking 100% is. Terwijl hier nu, in tegenstelling tot vorig jaar, veel minder Viridissen vliegen als boven open water praktisch zonder Krabbescheer. Het is alsof de adulte libellen doorhebben dat bij de Krabbescheer het gevaar loert. Alle vleugeltjes hebben we meegenomen, in ieder geval zitten er vleugels van Bruine Glazenmaker en Groene Glazenmaker tussen, waarschijnlijk ook een aantal Oeverlibellen en/of Witsnuitlibellen Leucorrhinia. Van de 152 vleugels is 20 % niet goed of geheel ontvouwen. Er van uit gaande dat we 80 % van alle slachtoffers hebben gevonden, betekent dit uiteindelijk dat er zo'n 190 vleugels zijn gesneuveld, zeg 47 individuen en indien de verhouding dezelfde is als de verhouding levende Anisoptera n.l. Bruine : Groene : Vroege : Oever is 3 : 12 : 2 : 1 dan zijn er in de afgelopen week (het weiland is onlangs gemaaid) twaalf achttiende van 47 is 32 Groene Glazenmakers gesneuveld. Dus 12 levende Viridissen en 32 dode! WIE IS NU DE 'MOORDENAAR'? Gevonden sporen op het plaats delict: 1 vossenkeutel op molshoop 32 veren van fazantenhaan en hen, de laatste schoot uit het riet op de plaats delict! (4 jongen). 1 schedel mol 4 veren zwarte kraai 7 fazantenkeutels Andere vogels in de buurt: Boerenzwaluwen (100) Meerkoeten (2 ouderparen met jongen) Torenvalken in kast met jongen Verleden jaar gezien Boomvalk Meerdere Buizerden Kokmeeuwen (niet broedend) 2 Rietgorzen 2 Ringmussen 1 Kwikstaart Uilen en vleermuizen onbekend Persoonlijk hou ik het op de volgende top 4: 1. Fazantenhen? 2. Witte Kwikstaart 3 Ringmus 4. Rietgors Nu de dader nog op heterdaad betrappen. WAT GEBEURT ER NU EIGENLIJK? De uiterst gewiekste dader ligt op de loer, is een kei in het ontdekken van uitsluipers, vliegt boven of loopt op de Krabbescheerplanten, vangt in veel gevallen (of altijd?) de net uitgeslopen libellen, loopt of vliegt naar de zwarte molshopen (om het beter te kunnen zien) en trekt daar de vleugels eraf, soms zit het larvehuidje nog aan de poten van de tenerale libel, soms morst het dier een kop, soms resteren er schilfers. WIE WEET NU AL DE OPLOSSING? Als iemand die dit leest al eens dergelijk gedrag van vogels heeft gezien, reageer dan s.v.p. Zelf "de crime" ontrafelen, fotograferen of filmen zou ik natuurlijk nog leuker vinden. In ieder geval let voortaan goed op glimmertjes boven op oude molshopen. Herman G. de Heer ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Beste mensen, De afgelopen weken driemaal op pad geweest op zoek naar super zeldzaamheden. Driemaal “nada”. Ten eerste op mijn derde bezoek aan het Bloempjesven in 2003 (ditmaal met Kees Goudsmits en Nienke Klerk op 26 juni 2003) weer geen Oostelijke witsnuitlibel LEUCALBI. Wel nieuw voor het ven Koraaljuffer CERITENE (2 mannetjes, waarschijnlijk zwervers) en veel Bloedrode heidelibel SYMPSANG. Op het 5 km zuidelijker gelegen leemkuil Ossendrecht noord, op libellengebied niets spectaculairs. Wel enkele Zwervende pantserjuffers LESTBARB. Verder gisteren (7 juli 2003) met Frank Bos ons jaarlijkse gezamenlijke uitje. Eerste naar de Grensmaas. Deze afgespeurd van Meers tot Grevenbicht: erg fraai maar geen larvenhuidjes of adulte Kleine tanglibel ONYCFORC. Ook de zandgroeve Wambach bij Tegelen begint langzaam verder op te drogen. Wel nog enkele Tengere grasjuffers ISCHPUMI, 10 mannetjes Kanaaljuffer CERCLIND en 2 mannetjes Zwervende heidelibel SYMPFONS, maar niet nogmaals (na de vondst van Kees Goudsmits op 16 juni) een zwerver van de Gaffelwaterjuffer COENSCIT. Heeft iemand al bij de leemplasjes ten oosten van Belfeld naar deze soort gezocht? Marcel Wasscher ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Gaffellibellen OPHICECI bij Herkenbosch , Limburg Dinsdag 8 juli bracht ik een bezoek aan de Roer. Bij de volkstuintjes ten zuiden van Herkenbosch (351,0-201,5) bevonden zich 1, wellicht 2 mannetjes Gaffellibel (OPHICECI), territoriumverdedigend en zonnend op de afgekalfde oever aldaar en op de paadjes van de volkstuintjes zelf. Verder 2 mannetjes Beekrombout (GOMPVULG), vele Weidebeekjuffers (CALOSPLE), Blauwe breedscheenjuffers (PLATPENN), enkele Gewone oeverlibellen (ORTHCANC), Lantaarntjes (ISCHELEG) en een IJsvogel (ALCEATTH). Daarnaast heb ik de grintstrandjes achter de visvijvers bij Vlodrop bezocht (203,8-349,2). Hier helaas geen Kleine tanglibellen, wel 20 Kanaaljuffers (CERCLIND), enkele gewone soorten en twee Grote gele kwikstaarten (MOTACINE). Ook op de visvijvers vlogen zeker 50 Kanaaljuffers. Tim Termaat ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws (LN) wordt gecompileerd in samenwerking met de Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie (NVL) De NVL heeft als doel: het stimuleren van de studie naar en de bescherming van libellen. Vier maal per jaar geeft de NVL een Nieuwsbrief uit. Daarnaast verschijnt er tweemaal per jaar het blad Brachytron met artikelen over ecologie, gedrag en levenswijze van libellen, wetenschappelijke mededelingen en boekbesprekingen. Wilt u lid worden van de NVL? Dat kost slechts € 13,-- per jaar en voor jongeren tot 25 jaar € 7,--. Ieder nieuw lid ontvangt een speciale editie (in kleur) van de Brachytron met daarin artikelen over goede libellengebieden in Nederland. Voor meer info of een folder meel naar nvl_at_vlinderstichting.nl . ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 03:24 Woensdag 9 juli 2003 Libellennieuws 03:25 Zaterdag 12 juli 2003 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Dag allemaal, Voor iedereen die kopij instuurt het verzoek om het stuk zo op te stellen als ware het gericht aan alle lezers. Verder verzoek ik u om zowel de Nederlandse naam als de shortname (bestaand uit de eerste vier letters van de twee woorden die de wetenschappelijke naam vormen) van de waargenomen soorten te vermelden. Ook een zo duidelijk mogelijke geografische plaatsaanduiding (bijv. Amersfoortcoordinaten, gemeente en provincie) wordt op prijs gesteld. Vanaf morgen, zondag 13 juli, ben ik op vakantie en heb ik opnieuw Menno Soes bereid gevonden mij te vervangen. Aub kopij voor de nieuwsbrief vanaf vandaag 12 juli tot en met 6 augustus 2003 sturen naar DMSOES_at_hetnet.nl. Nieuwe aanmeldingen voor LN alsmede kopij voor de nieuwsbrief kunnen als altijd naar remcohofland_at_hetnet.nl. Hartelijke groeten, Remco Hofland Oegstgeest remcohofland_at_hetnet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Gewone Bronlibel CORDBOLT in Brabant en Z. Keizerlibel ANAXPART bij Roer Hoi allemaal, Door een toevallige samenloop van omstandigheden kwam ik deze week in de buurt van een aantal bijzonder interessante gebieden... en natuurlijk kon ik het niet laten daar even misbruik van te maken! Donderdag 10 juli was dit de Malpie in Valkenswaard alwaar ik 5 mannetjes telde van de gevlekte glanslibel (SOMAFLAV). Helaas geen vrouwtjes, huidjes of larven.….(waar ik eigenlijk naar op zoek was). Opvallend was overigens dat alle 5 de mannetjes zich territoriaal gedroegen en daarbij alle 5 met regelmaat in conflict raakten met een blauwe glazenmaker (AESHCYAN)... daarvan waren namelijk ook 5 mannetjes aanwezig en die bezetten exact dezelfde territoria. Gelukkig lieten de kleine glanslibellen zich absoluut niet wegjagen! Andere aanwezige soorten waren onder meer metaalglanslibel (SOMAMETA), tengere pantserjuffer (LESTVIRE), koraaljuffer (CERITENE), weidebeekjuffer (CALOSPLE), eikenpage (NEOZQUER) en phegeavlinder (AMATPHEG). Gisteren, woensdag 9 juli, bezocht ik kortstondig de Roer ten zuiden van Melick, Limburg. Bij een klein plasje op de noordoever hielden zich onder meer een vuurlibel-mannetje (CROCERYT), een mannetje zuidelijke keizerlibel (ANAXPART) en een koninginnepage (PAPIMACH) op. De Roer zelf leverde helaas geen gaffel- of tanglibellen op... alleen een ijsvogel (ALCEATTH). Afgelopen dinsdag, 8 juli, bezocht ik een klein en niet erg bijzonder ogend beekje in oostelijk brabant. Dit leverde een volgroeide en een zeer jonge libellenlarve op. De volgroeide larve was zonder twijfel van de gewone bronlibel (CORDBOLT), de onvolgroeide waarschijnlijk ook. Ondanks intensief zoeken konden helaas geen adulten worden aangetoond. vriendelijke groet, Tim Faasen ECOLOGICA, ecologisch advies en onderzoek www.ecopartners.nl/ecologica ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Rivierrombout in de Vreugderijkerwaard, OV Tijdens een veldbezoek op 10 juli aan de Vreugderijkerwaard ten noorden van Zwolle werden minimaal 5 Rivierrombouten GOMPFLAV gezien, waaronder enkele pas uitgeslopen exemplaren. Op deze plaats wordt sinds 2000 gewerkt aan een meestromende nevengeul, waardoor geschikt voortplantingsbiotoop volop voorhanden lijkt te zijn. Voor alle zekerheid: de Vreugderijkerwaard is niet vrij toegankelijk vanwege pleisterende vogels, kwetsbare vegetatie en de aanwezigheid van vee. Op andere plaatsen langs de IJssel is de soort wel "vrij" te zien (o.a. Ossenwaard bij Deventer). In De Wieden vloog een dag eerder minimaal 1 mannetje Gevlekte glanslibel SOMAFLAV. Jos Hooijmeijer ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Lage aantallen bosbeekjuffers CALOVIRG bij de Gulp in Slenaken, Limburg Op donderdag 10 juli heb ik voor de tweede keer dit jaar mijn soortgerichte monitoringsroute gelopen voor de bosbeekjuffers CALOVIRG en weidebeekjuffers CALOSPLE bij de gulp nabij Slenaken.. De eerste keer waren de aantallen "normaal". De tweede keer waren de aantallen van beide soorten erg laag. Er waren erg veel algen in het water en de zijstroom stroomde minder hard (volgens mij) dan vorige keren. Verder stonk de Gulp op sommige plekken ook naar "riool". De totale aantallen waren: - Mannetjes Bosbeekjuffer CALOVIRG: 13 - Vrouwtjes Bosbeekjuffer CALOVIRG: 10 - Mannetjes Weidebeekjuffer CALOSPLE:0 - Vrouwtjes Weidebeekjuffer CALOSPLE: 1 Heeft iemand een idee hoe deze lage aantallen kunnen (ondanks goede weer dagen ervoor)? Weet iemand of het kwaliteit van het water hier wel eens getest wordt? Groeten, Johannes Regelink +++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Korte reactie op het 'Vleugelmysterie' van Herman de Heer +++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ In de lijst van mogelijke daders van de 'massaslachting' onder libellen ontbreken de spitsmuizen. Van deze beestjes is het bekend dat ze oneetbare resten zoals insectenvleugels van hun prooi afbijten en laten liggen. Gezien de locatie lijkt Waterspitsmuis (Neomys fodiens) een goede optie. Waterspitsmuizen jagen in principe onder water, maar ik kan me voorstellen dat bij de aanwezigheid van uitsluipende/rustende libellen in de Krabbenscheer een Waterspitsmuis zijn foerageergebied naar de drijvende vegetatie verplaatst. Volgens de Veldgids Diersporen (KNNV) eten Waterspitsmuizen hun prooi i.i.g. op de oever op en prooiresten liggen dan in een enkele meters brede strook langs de oever. Vaak liggen de vleugeltjes dan wel in kleine hoopjes (favoriete eetplekjes) bij elkaar, meestal bij platte stenen o.i.d. (ingezakte molshopen!?). Geen definitieve oplossing voor het mysterie, maar sluit deze beestjes niet uit bij de zoektocht. Succes! Marijn Nijssen Stichting Bargerveen nijssen_at_sci.kun.nl _________________________________________ Marijn Nijssen Stichting Bargerveen Katholieke Universiteit Nijmegen (KUN) Postbus 9010 6500 GL Nijmegen ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Beste libellen vrienden, Ik meen dat het volgende verschijnsel ook vorig jaar al eens is vermeld, maar ik kan me niet herinneren bij welke soort dat was. Vandaag 10 juni bezochten we ons favoriete plekje voor de Kleine roodoogjuffer, ERYT VIRI, in de Haarlemmermeer, NH ( bij het Cruquius museum). Wat betreft de aantallen werden we niet teleurgesteld en dat is op zich ook niet het vermelden waard maar wat we tijdens de eiafzetting hebben waargenomen des te meer. De tandem van de Kleine roodoogjuffer ERYT VIRI beweegt zich vlak boven de waterplanten, ik denk een kranswier, dan laat het vrouwtje los en begeeft zich ONDER water en zet zeker tien tot 15 cm onder de waterlijn haar eitjes af en terwijl ze wat rondscharrelt blijft ze daar minuten lang mee bezig. Intussen zit en vliegt het mannetje boven de zelfde plek. U begrijpt dat we de schoenen maar uit gedaan hebben en voorzichtig de plek hebben benaderd om dit alles van dichtbij te bewonderen. Als ze boven water komt vliegt ze gewoon weer vrolijk verder. Begrijpen doen we het niet want als een Lantaarntje ISCH ELEG of zo in het water ligt komt ze er nooit meer zonder hulp uit en plakken de vleugeltjes aan elkaar. Zit er soms een vetachtige substantie op de vleugels en de huid? En hoe zit het met de vereiste zuurstof? Wie het weet moet het maar zeggen. KNNV Libellenwerkgroep Zuid-Kennemerland, Marja en Frans Koning ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws (LN) wordt gecompileerd in samenwerking met de Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie (NVL) De NVL heeft als doel: het stimuleren van de studie naar en de bescherming van libellen. Vier maal per jaar geeft de NVL een Nieuwsbrief uit. Daarnaast verschijnt er tweemaal per jaar het blad Brachytron met artikelen over ecologie, gedrag en levenswijze van libellen, wetenschappelijke mededelingen en boekbesprekingen. Wilt u lid worden van de NVL? Dat kost slechts € 13,-- per jaar en voor jongeren tot 25 jaar € 7,--. Ieder nieuw lid ontvangt een speciale editie (in kleur) van de Brachytron met daarin artikelen over goede libellengebieden in Nederland. Voor meer info of een folder meel naar nvl_at_vlinderstichting.nl . ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 03:25 Zaterdag 12 juli 2003 Vakantie in Kenia, Menno nam het over, heeft 03:26 - 03:29 verstuurd……. Libellennieuws 03:26 Dinsdag 15 juli 2003 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Dag allemaal, Voor iedereen die kopij instuurt het verzoek om het stuk zo op te stellen als ware het gericht aan alle lezers. Verder verzoek ik u om zowel de Nederlandse naam als de shortname (bestaand uit de eerste vier letters van de twee woorden die de wetenschappelijke naam vormen) van de waargenomen soorten te vermelden. Ook een zo duidelijk mogelijke geografische plaatsaanduiding (bijv. Amersfoortcoordinaten, gemeente en provincie) wordt op prijs gesteld. Voor de komende drie weken (ingaand zondag 13 juli) is Remco Hofland op vakantie en zal ik hem vervangen. Aub kopij voor de nieuwsbrief vanaf 12 juli tot en met 6 augustus 2003 sturen naar DMSOES_at_hetnet.nl. Vriendelijke groeten, Menno Soes Wageningen DMSOES_at_hetnet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Excursie NVL Op de valreep toch nog een libellenexcursie in juli: het staatsbosbeheer terrein de Overasseltsche en Hatersche vennen ten zuidwesten van Nijmegen. We nemen een kijkje in een vennengebied met een laatste restje levend hoogveen: wellicht dat de Noordse Glazenmaker ook hier opduikt? Verder verwacht ik veel soorten Glazenmakers, Heidelibellen en Pantserjuffers te zien, en hopelijk een koraaljuffer. De Vogelwaterjuffer is hier nog niet gevonden maar de vegetatie en het water aldaar voldoen aan een hoop van zijn eisen, dus wie weet.... Wil je mee op deze excursie geef je dan zo spoedig mogelijk op irisniemeijer_at_xs4all.nl of op nummer 06 25 456 113. Een routebeschrijving krijg je dan zo spoedig mogelijk doorgestuurd. ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Bandheidelibel in Hoonhorst Zondag 13 juli atlas:21-57-52 op de waarschijnlijk bekende vindplaats ten noorden Hoonhorst (oostelijk bos Mataram) bandheidelibel (SYMPPEDE) 4 ex (1 op kleur, 3 vers) redelijk vroeg, omdat ze volgens de atlas pas eind juli uitsluipen. Groetjes, G.Koopman ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Zwervende heidelibellen SYMPFONS op Rottumerplaat Roelf Hovinga en Marit Heegstra namen op 10 en 12 juni zwervende heidelibellen SYMPFONS waar op Rottumerplaat. Maximaal werden twee mannetjes en een vrouwtje gezien. Dit zijn de noordelijkste waarnemingen van deze soort in Nederland en het wordt erg moeilijk om dit record te verbeteren! Andere leuke waarnemingen dit voorjaar van hun op het eiland zijn vuurjuffer PYRRNYMP en grote keizerlibel ANAXIMPE. Ook melden zij grote aantallen geelvlekheidelibel SYMPFLAV, een soort die dit jaar opmerkelijk schaars is. (telefonische melding aan Robert Ketelaar) ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Aanvulling mogelijke dader libellenslachting Tussen het lijstje mogelijke daders van "de groene glazenmaker slachting" vind ik geen spitsmuizen. Van meerdere mensen hoor ik vaak dat spitsmuizen in de vroege ochtend actief op zoek gaan naar uitsluipende en rustende libellen. Zelf heb ik dit nog nooit waargenomen, maar het lijkt me erg aannemelijk. Daarnaast kan een boomvalk en zwaluwen gemakkelijk uitgesloten worden: als je alle 4 de vleugels bij elkaar vindt is de kans dat het een van de 2 bovenstaande vogels is nihil. Deze eten hun prooi in de lucht op, waarbij de vleugeltjes naar beneden dwarrelen (de kans dat alle 4 de vleugels netjes bij elkaar komen te liggen is dan heel erg klein) groeten Joost Vogels ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Zuidelijke keizerlibel in Twente Op 15 juli tot mijn verbazing een mannetje Zuidelijke keizerlibel (ANAXPART) gezien. Ik werd op de soort attent gemaakt door Ben Hulzebos en Be van Kuick van de Twense vogelwerkgroep dus met een interesse voor alles wat vliegt (behalve vliegtuigen). We troffen deze aan boven de natte wei in het natuurgebied Het Witte Veen van de Vereniging Natuurmonumenten nabij Enschede / Haaksbergen. Heel kenmerkende en bijzondere soort. Volgens Robert Ketelaar is dit de eerste waarneming voor dit jaar. Km. hok 34-38. 463 - 257. groeten, Hans Gronert ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws (LN) wordt gecompileerd in samenwerking met de Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie (NVL) De NVL heeft als doel: het stimuleren van de studie naar en de bescherming van libellen. Vier maal per jaar geeft de NVL een Nieuwsbrief uit. Daarnaast verschijnt er tweemaal per jaar het blad Brachytron met artikelen over ecologie, gedrag en levenswijze van libellen, wetenschappelijke mededelingen en boekbesprekingen. Wilt u lid worden van de NVL? Dat kost slechts € 13,-- per jaar en voor jongeren tot 25 jaar € 7,--. Ieder nieuw lid ontvangt een speciale editie (in kleur) van de Brachytron met daarin artikelen over goede libellengebieden in Nederland. Voor meer info of een folder meel naar nvl_at_vlinderstichting.nl. ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 03:26 Dinsdag 15 juli 2003 Libellennieuws 03:27 Donderdag 17 juli 2003 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Dag allemaal, De volgende LN zal pas op 28 juli verschijnen. Voor iedereen die kopij instuurt het verzoek om het stuk zo op te stellen als ware het gericht aan alle lezers. Verder verzoek ik u om zowel de Nederlandse naam als de shortname (bestaand uit de eerste vier letters van de twee woorden die de wetenschappelijke naam vormen) van de waargenomen soorten te vermelden. Ook een zo duidelijk mogelijke geografische plaatsaanduiding (bijv. Amersfoortcoordinaten, gemeente en provincie) wordt op prijs gesteld. Voor de komende drie weken (ingaand zondag 13 juli) is Remco Hofland op vakantie en zal ik hem vervangen. Aub kopij voor de nieuwsbrief vanaf 12 juli tot en met 6 augustus 2003 sturen naar DMSOES_at_hetnet.nl. Vriendelijke groeten, Menno Soes Wageningen DMSOES_at_hetnet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Hoi allemaal, Op 10 juli heb ik de soortroute voor de Beekoeverlibellen (ORTHCOER) en Bandheidelibellen (SYMPPEDE) bij de MacDonalds bij Holten weer gelopen. Op 200 m had ik 27 Beekoeverlibellen, waarvan een paringswiel en 1 eiafzettend vrouwtje. Nog geen Bandheidelibellen op de route. Aan de andere kant van de snelweg ligt het AC-restaurant (nee, dit is geen reclame boodschap). Hier loop ik ook altijd maar even langs de sloot. Hier vloog een Bandheidelibel (nog niet uitgekleurd) en zaten 12 Beekoeverlibellen. Hieronder een paringswiel en drie vers uitgeslopen beesten. Ik heb nog wel een vraag. Hoe blauw worden Beekoeverlibellen? Ik had een exemplaar op mijn route die helemaal blauw was, ook borststuk en kop/ogen. Ook de schouderstrepen waren gewoon blauw. Ik heb er op basis van de grootte van de pterostigma's en de snuitkleur (vuilwit), en biotoop en gedrag een Beekoever van gemaakt. Maar hij leek verdacht veel op een Zuidelijke oeverlibel. Komt dit vaker voor? Gerben Mensink ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Vanmiddag (15 juli 2003) zag ik bij de sloot langs de A1 nabij de afslag Holten (MacDonalds) 2 Bandheidelibellen (SYMPPEDE), waarvan 1 mooi uitgekleurd mannetje. Verder maar liefst 9 mannetjes Beekoeverlibel (ORTHCOER) (ca. 100m langs de sloot gelopen) en 1 mannetje Zwarte Heidelibel (SYMPDANA). Nog een verlaat bericht van Vlieland: een mannetje Zwervende Heidelibel (SYMPFONS) was aanwezig bij de IJsbaan (133590) op 7 en 12 juli 2003. Ico Hoogendoorn. ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Hoi allemaal, Door een toevallige samenloop van omstandigheden kwam ik afgelopen week in de buurt van een aantal bijzonder interessante gebieden... en natuurlijk kon ik het niet laten daar even misbruik van te maken! Op 10-7-03 was dit de Malpie in Valkenswaard alwaar ik 5 mannetjes telde van de gevlekte glanslibel (SOMAFLAV). Helaas geen vrouwtjes, huidjes of larven... (waar ik eigenlijk naar op zoek was). Opvallend was overigens dat alle 5 de mannetjes zich territoriaal gedroegen en daarbij alle 5 met regelmaat in conflict raakten met een blauwe glazenmaker (AESHCYAN)... daarvan waren namelijk ook 5 mannetjes aanwezig en die bezetten exact dezelfde territoria. Gelukkig lieten de kleine glanslibellen zich absoluut niet wegjagen! Andere aanwezige soorten waren onder meer metaalglanslibel (SOMAMETA), tengere pantserjuffer (LESTVIRE), koraaljuffer (CERITENE), weidebeekjuffer (CALOSPLE), eikenpage (NEOZQUER) en phegeavlinder (AMATPHEG). Op 9-7-03 bezocht ik kortstondig de Roer ten zuiden van Melick. Bij een klein plasje op de noordoever hielden zich onder meer een vuurlibel-mannetje (CROCERYT), een mannetje zuidelijke keizerlibel (ANAXPART) en een koninginnenpage (PAPIMACH) op. De Roer zelf leverde helaas geen gaffel- of tanglibellen op... alleen een ijsvogel (ALCEATTH). Op 7-7-03 bezocht ik een klein en niet erg bijzonder ogend beekje in oostelijk brabant. Dit leverde een volgroeide en een zeer jonge libellenlarve op. De volgroeide larve was zonder twijfel van de gewone bronlibel (CORDBOLT), de onvolgroeide waarschijnlijk ook. Ondanks intensief zoeken konden helaas geen adulten worden aangetoond. vriendelijke groet, Tim Faasen ECOLOGICA, ecologisch advies en onderzoek www.ecopartners.nl/ecologica ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Beste libellen vrienden, Ik meen dat het volgende verschijnsel ook vorig jaar al eens is vermeld, maar ik kan me niet herinneren bij welke soort dat was. Vandaag 10 juni bezochten we ons favoriete plekje voor de Kleine roodoogjuffer, (ERYTVIRI), in de Haarlemmermeer ( bij het Cruquius museum). Wat betreft de aantallen werden we niet teleurgesteld en dat is op zich ook niet het vermelden waard maar wat we tijdens de eiafzetting hebben waargenomen des te meer. De tandem van de Kleine roodoogjuffer (ERYTVIRI) beweegt zich vlak boven de waterplanten, ik denk een kranswier, dan laat het vrouwtje los en begeeft zich ONDER water en zet zeker tien tot 15 cm onder de waterlijn haar eitjes af en terwijl ze wat rondscharrelt blijft ze daar minuten lang mee bezig. Intussen zit en vliegt het mannetje boven de zelfde plek. U begrijpt dat we de schoenen maar uit gedaan hebben en voorzichtig de plek hebben benaderd om dit alles van dichtbij te bewonderen. Als ze boven water komt vliegt ze gewoon weer vrolijk verder. Begrijpen doen we het niet want als een Lantaarntje (ISCHELEG) of zo in het water ligt komt ze er nooit meer zonder hulp uit en plakken de vleugeltjes aan elkaar. Zit er somseen vetachtige substantie op de vleugels en de huid? En hoe zit het met de vereiste zuurstof? Wie het weet moet het maar zeggen. KNNV Libellenwerkgroep Zuid-Kennemerland, Marja en Frans Koning ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Kanaaljuffer (CERCLIND) doorgedrongen tot Overijssel en vuurlibel (CROCERYT) in het Witte Veen Vorig jaar ontdekte Jan-Luc een populatie van de kanaaljuffer (CERCLIND) bij de Slinge ter hoogte van Borculo (provincie Gelderland). Dat was op dat moment de noordelijkste populatie van Nederland. Dit jaar blijkt de populatie vrij groot te zijn. Maximaal werden daar tot nu toe 75 exemplaren geteld op een stuk van ongeveer 500 meter beek. Ook op de Slingeplas bij Bredevoort is een vrij grote populatie aanwezig. Op 11 juli gingen we op pad om de plek langs de Slinge te bezoeken en stelden we ons tot doel de kanaaljuffer in Overijssel vast te stellen. Langs de Slinge telden we zonder problemen 40 mannetjes, en omdat we redelijk vroeg waren was er nog geen tandemvorming te zien. De eerste plek die we in Overijssel bezochten was direct raak: de Buurserbeek, iets stroomopwaarts vanaf de zandvang bij Diepenheim (235/466). Hier troffen we twee mannetjes aan. Later op de dag brachten we nog een kort bezoek aan het Witte Veen. Op een pas afgegraven deel in Duitsland hoopten we zwervende heidelibellen te zien, maar dat lukte niet. Wel vonden we in Nederland, ongeveer tegen de grenspaal aan (257/463) een mannetje vuurlibel (CROCERYT), waarschijnlijk alweer de derde waarneming voor Twente deze zomer. Grappig is dat Hans Gronert enkele dagen later in hetzelfde reservaat (maar op een andere plek) een mannetje zuidelijke keizerlibel (ANAXPART) waarnam. Zouden ze samen zijn aangekomen? Jan-Luc van Eijk, Jaap Bouwman en Robert Ketelaar ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Ongedetermineerde Rombout op Kampina Vandaag (16 juli) bezocht ik de Beerze bij de Kampina (N-B) en wel het opnieuw meanderende gedeelte bij de Viermannekesbrug (146,5-393,7). Ik zag hier een Rombout (GOMPSPEC) vliegen. Het betrof een mannetje met een duidelijke knotsvormige verbreding aan het achterlijf en een zeer geel uiterlijk. Veel geler dan een Beekrombout (GOMPVULG), een soort die ik goed ken en die hier ook voorkomt. Ik heb duidelijk veel geel gezien op de knotsvormige achterlijfsverbreding, waar een beekrombout toch overwegend zwart is. Deze uitgesproken verbreding ter hoogte van de laatste achterlijfssegmenten sluiten een Plasrombout (GOMPPULC) uit. Overigens was ook het borststuk geel en niet groen. Het dier vloog twee keer rustig voorbij, maar werd daarna verjaagd door een mannetje Gewone oeverlibel en verdween uit het zicht. Ondanks een uur zoeken heb ik het dier niet terug gevonden. Volgens mij zijn er 3 mogelijkheden. In volgorde van waarschijnlijkheid: - het betrof een tamelijk laat en buitengewoon geel mannetje Beekrombout (GOMPVULG) - het betrof een (zwervend) mannetje Rivierrombout (GOMPFLAV) - het betrof een (zwervend) mannetje Gele rombout (GOMPSIMI) Ik hoop dat er mensen zijn die komende week van plan zijn de Kampina te bezoeken en hier willen gaan kijken. Zelf ga ik morgen op vakantie. De plek is als volgt te bereiken: De Viermannekesbrug bevind zich op de plaats waar de Broekstraat de Beerze kruist (ruim een kilometer ten noorden van Spoordonk). Volg het wandelpad dat langs de Beerze naar het noorden loopt en ga het houten klaphek door. Ongeveer 50 meter van dit hek vloog de Rombout. Overigens bevind zich bij de brug ook een goede populatie Kanaaljuffer (CERCLIND), dus het is zowiezo de moeite waard om te gaan kijken. Tim Termaat ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Vroege glazenmaker (AESHISOC) : Nieuw voor Texel maar mogelijk niet zo nieuw. Vorig jaar al kwam ik een prachtige krabbescheersloot tegen aan de rand van De Koog op Texel. Ik moest direct denken aan groene- en vroege glazenmakers. Helaas kon ik niet in de juiste (vlieg)tijd nagaan of ze er voorkwamen. Wel was ik vast besloten om dit jaar in juli een controle uit te voeren en met succes. Maar liefst drie vroege glazenmakers (AESHISOC) vlogen rond waarvan er een duidelijk territorium hield en de andere twee wegjoeg. Ondanks dat deze soort nog nooit eerder op Texel is waargenomen (15-jaar geleden kwam hier nog geen krabbescheer voor en dit is later uitgezet (?) denk ik) vermoed ik dat deze soort, ondanks het grote aantal waarnemingen van dit jaar, hier al enkele jaren voorkomt. Helaas kon ik, ter bevestiging, geen huidjes vinden. (Heeft iemand anders hier al eens gezocht?) Behalve de vroege glazenmaker waren (evenals vorig jaar) ook enkele lantaarntjes (ISCHELEG), kleine roodoogjuffers (ERYTVIRI) en gewone pantserjuffers (LESTSPON) aanwezig. De vroege glazenmaker is slecht 1 keer eerder op de Waddeneilanden aangetroffen (voorzover ik weet), het ging daarbij om een zwerver op een zandplaat. Dit is dus de eerste waarneming voor de bewoonde eilanden. Groetjes, Richard Witte ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Beekoeverlibel op een heideterreintje het Speulderveld Op 16 juli was een vrouwtje beekoeverlibel (ORTHCOER) aanwezig op een heideterreintje oostelijk van het militair terrein Speulderveld, atlasblok : 26-58-54. Een goede foto beschikbaar is bij grekoo_at_tiscali.nl. groetjes, g.koopman ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Hoi, Op 13 juli ter plaatse van de libellenmonitoringsroute Ingendael had ik een vrouwtje bosbeekjuffer (CALOVIRGO) langs het bronbeekje Strabeek in hok 184,2-320,1. Mogelijk is dit een zwerver, het is verder alleen de weidebeekjuffer (CALOSPLE) die je hier ziet (tientallen), hoewel een zeer kleine populatie in de buurt van deze locatie mogelijk. In 2002 had ik ook al eens een vrouwtje gezien langs de Geul in Ingendael. Dit jaar in tegenstelling tot 2002 geen enkele tengere grasjuffer (ISCHPUMM) of zuidelijke oeverlibel (ORTHBRUN), mogelijk omdat de Strabeek grotendeels is dichtgegroeid en de pioniersituatie afwezig is. Wel zat op 13 juli in de nabijgelegen Meertensgroeve 184,5-319,3 een tengere grasjuffer. Ook zeker de moeite van het vermelden waard is een pas uitgeslopen zwarte heidelibel (SYMNPDANA), wellicht vanwege de verzuring van de plassen vindt deze soort hier zijn stek. Het is de eerste keer dat ik deze soort hier zie, had de soort hier niet echt verwacht (Brunsummerheide is toch nog ver weg hiervandaan). Verder hier een aantal zwervende pantserjuffers (LESTBARB). Verder had ik op 16 juli ten oosten van Brunssum op twee verschillende locaties vuurlibel (CROCERYT). Op de ene locatie ten noorden van de golfbaan boven een plas langs de Waubacherweg ca. 10 mannetjes (hok 199-328). En nog een mannetje ten noorden van de Waubacherweg in hok 198-329. Daar had ik ook een man zuidelijke oeverlibel (ORTHBRUN). Marcel Bonder ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws (LN) wordt gecompileerd in samenwerking met de Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie (NVL) De NVL heeft als doel: het stimuleren van de studie naar en de bescherming van libellen. Vier maal per jaar geeft de NVL een Nieuwsbrief uit. Daarnaast verschijnt er tweemaal per jaar het blad Brachytron met artikelen over ecologie, gedrag en levenswijze van libellen, wetenschappelijke mededelingen en boekbesprekingen. Wilt u lid worden van de NVL? Dat kost slechts € 13,-- per jaar en voor jongeren tot 25 jaar € 7,--. Ieder nieuw lid ontvangt een speciale editie (in kleur) van de Brachytron met daarin artikelen over goede libellengebieden in Nederland. Voor meer info of een folder meel naar nvl_at_vlinderstichting.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 03:27 Donderdag 17 juli 2003 Libellennieuws 03:28 Dinsdag 29 juli 2003 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Dag allemaal, Voor iedereen die kopij instuurt het verzoek om het stuk zo op te stellen als ware het gericht aan alle lezers. Verder verzoek ik u om zowel de Nederlandse naam als de shortname (bestaand uit de eerste vier letters van de twee woorden die de wetenschappelijke naam vormen) van de waargenomen soorten te vermelden. Ook een zo duidelijk mogelijke geografische plaatsaanduiding (bijv. Amersfoortcoordinaten, gemeente en provincie) wordt op prijs gesteld. Voor de komende drie weken (ingaand zondag 13 juli) is Remco Hofland op vakantie en zal ik hem vervangen. Aub kopij voor de nieuwsbrief vanaf 12 juli tot en met 6 augustus 2003 sturen naar DMSOES_at_hetnet.nl. Vriendelijke groeten, Menno Soes Wageningen DMSOES_at_hetnet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Hallo, In de periode van vrijdag 11 juli t/m vrijdag 18 juli heb ik een bezoek gebracht aan het zuidoosten van Noord-brabant. Opvallende libellenwaarnemingen deze week waren de volgende; Zondag 13 Juli Rode Beek in Nationaal park de Meinweg in Midden-limburg in de omgeving van Herkenbosch vanaf de parkeerplaats van het St. Ludwighotel bij Vlodrop-station. ongeveer 15 Bosbeekjuffers (CALOVIRG),1 Gewone bronlibel (CORDBOLT) en op de parkeerplaats 1 Koninginnepage en een Bruine glazenmaker (AESHGRAN) Bij het natuurgebiedje de Turfkoelen wat tegenover een benzinestation/restaurant ligt vlakbij het bezoekerscentrum van de Meinweg, troffen wij enkele Kanaaljuffers(CERCLIND). Ook waren hier enkele Metaalglanslibellen (SOMAMETA) aan. Maandag 14 juli Op deze dag hebben wij het Plateaux-Hageven bezocht wat ten zuiden van Valkenswaard ligt in Noord-brabant/Belgie. In het Belgische deel (bij informatiecentrum ''de Wulp'') was een grote aanwezigheid van de Bandheidelibel (SYMPPEDE) In de tuin van het informatiecentrum waren vele exemplaren aanwezig. Net voor de eerste uitkijktoren als je in hetzelfde deel gaat wandelen het oosten (over de Dommel) kwamen we nog een Beekoeverlibel (ORTHCOER) man tegen. Als je naar voor de vogelkijkhut staat en dan naar het westen loopt kom je een knuppelbrug tegen en een zeggenveldje tegen. Hier vlogen 2 Gevlekte glanslibellen (SOMAFLAV) rond. Hier zagen we ook nog 2 Koninginnepages. In het Nederlandse deel van dit gebied troffen we bij de eerste vloeiweiden ook Bandheidelibellen (SYMPPEDE) aan en veel Blauwe breedscheenjuffers (PLATPENN) Bij de het paadje naar de hut van het Beuven op de Lieropse Heide in Noord-Brabant zag ik die middag een prachtig mannetje Vuurlibel(CROCERYT) dit exemplaar zag ik om 14.30 die middag en kwam om de 20 minuten terug naar het paadje. De dag daarna ben ik hier weer geweest en trof (wellicht) dezelfde Vuurlibel aan en liet zich toen nog beter bekijken door op het hekje te gaan zitten. Langs dit pad ook nog enkele Koraaljuffers(CERITENE) en een Venwitsnuitlibel (LEUCDUBI) Dindag 15 Juli Bij Budel-Dorpplein geweest en daar met succes gezocht naar de Gevlekte glanslibel (SOMAFLAV) Bij het Ringselven hebben wij op 2 plaatsen gezocht. Ten eerste bij de Visvijver en bij het fietspad naar de Zinkfabriek. Bij de eerste plek troffen wij 1 mannetje aan die net nadat je door een ''poortje'' moet wringen aan de rechterkant. Een ''tuin'' met een kas. Bij het fietspad naar de Zinkfabriek was het echt raak! Minimaal 12 exemplaren werden gevonden net nadat het fietspad met een bocht naar rechts gaat en van het Ringselven afgaat. Hier vloog ook nog een Vroege glazenmaker (AESHISOS). De laatste dag niet stilgezeten maar de temperatuur belemmerde je gedrevenheid. Groeten Thomas van der Es/ Ed van der Es ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Vroege glazenmakers AESHISOS in Den Helder In het natuurontwikkelingsgebied Mariendal in Den Helder vond Klaas Kaag op 27 mei acht Vroege glazenmakers AESHISOS bij diverse poelen. Het gebied heeft een beetje laagvenig karakter en ligt achter de duinen. Mariendal krijgt water aangevoerd vanuit de duinen, waardoor er vrijwel altijd een behoorlijk waterniveau is. In de periode 1999 -2001 is het gebied regelmatig de libellenfauna geïnventariseerd. AESHISOS is toen nooit waargenomen. Tijdens mijn korte vakantie in deze regio ben ik een aantal keer ter plekke gaan kijken. Op 6 juli vond ik twee mannetjes AESHISOS die zich territoriaal gedroegen. Geen voortplanting kunnen waarnemen. Enkele dagen later op 9 juli was bij dezelfde poel 1 exemplaar AESHISOS aanwezig. Kennelijk zijn deze zwervers van plan wat langer in het gebied te blijven. In het verleden heb ik AESHISOS een aantal keren in het Zwanenwater waargenomen. Het gaat hier vermoedelijk om kleine populaties. Dit jaar heb ik de soort daar niet gezien, vermoedelijk ook door de droogte. Misschien wordt AESHISOS in de Noordkop een regelmatig waar te nemen soort? Zwervende heidelibellen SYMPFONS in de Grafelijkheidsduinen (Den Helder) Op 10 juli in de Grafelijkheidsduinen bij Den Helder (110-550) op libellenspeurtocht geweest. Het waterniveau van de poelen was een stuk lager dan ik gewend was in de periode 1999-2001. Wat ook opviel was het ontbreken van de Zwervende pantserjuffer LESTBARB. In voornoemde jaren vloog deze soort al in het gebied rond. Verder nog even in het gebied m'n oude route gelopen. Veel meer dan andere jaren trof ik Zwervende heidelibellen SYMPFONS aan. Op 400 meter 10 mannetjes SYMPFONS in plaats van een enkele. De soort zit heel lokaal bij de Harmplas. Dit is een groot duinmeer met kale oevers. In het noorden van het gebied vond ik in het verleden bij één locatie ook meestal SYMPFONS. Dit is eveneens een redelijk grote duinplas. Door de droogte was het waterpeil in de plas enorm gedaald en was voor ongeveer 50% drooggevallen. Er bevonden zich dan ook nauwelijks libellen, ook geen SYMPFONS. LESTSPON en ISCHELEG waren in de Grafelijkheidsduinen overigens als vanouds de dominant aanwezige soorten. René Manger ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Zuidelijke glazenmaker Aeshna affinis in Voornes Duin. Vrijdag 18 juli meldde Eus van der Burg mij dat hij een Zuidelijke glazenmaker (AESHAFFI) had gezien boven de Vogelpoel in Voornes Duin (0624,4345). Zaterdag 19 juli geprobeerd deze fraaie soort terug te vinden. Dit lukte uiteindelijk boven de Eerste Zanderij (0627,4346). De Zuidelijke glazenmaker (AESHAFFI) vloog hier rond boven het laagste gedeelte van deze uitgedroogde duinvallei, waar een ijl rietveldje aanwezig is. Tijdens zijn vaste ronde vloog hij niet hoger dan 1,5 a 2 meter. Hing vaak enige tijd stil in de lucht. Heel opvallend waren dan de knal blauwe ogen en het helder blauw gevlekte donkere achterlijf. Groeten, Rob en Paul Schrijvershof ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Tijdens het libellenmonitoren op de Tonnetjesdelle bij het Veluwse dorp Elspeet had ik 4 exemplaren van de Bosbeekjuffer (CALOVIRG) waarvan 2 uitsluipende. Tonnetjesdele is een ven op de rand van bos en heide. Met monitoren kom je bijvoortduring nieuwe en bijzondere soorten tegen. Met monitoren bouw je leuke tijdreeksen op en kun je op den duur relatie leggen met de waterkwaliteit. Dus mensen neem een libellenmonitoringroute. Tijdens het monitoren van libellen in de IJsselmeerpolder op plassen en poelen in het Harderbos had ik voor Flevoland de eerste Koraaljuffer (CERITENE) Voorlopig ga ik er van uit dat het een zwerver is. Op andere monitoringroutes op de Veluwe en op de speciale soortgerichte route voor koraaljuffers heb ik een toename van het aantal koraaljuffers (CERITENE). Verder waren er voor de tijd van het jaar nog veel vroege glazenmakers in de polder. Dus hup ga monitoren en je ontdekt nog leuke dingen. Veel libellen groeten Hans Raaijmakers Raaijmakers157_at_zonnet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Vroeg parende Bandheidelibellen SYMPPEDE Vanwege vakantie wat laat bericht. Op 16 juli bezocht ik de Soestwetering (Ov.) A.C. (217.5 , 477.6). Langs ca 200m van deze prachtige beek vlogen diverse mooi uitgekleurde bandheidelibellen (SYMPPEDE). Enkele rustten op maïs. Ik telde 3 vrouwtjes en 2 mannetjes. Daarnaast nog eens 4 copula van deze soort. Volgens de literatuur zou dit wel erg vroeg zijn! Verder ca 15 weidebeekjuffers CALOSPLE en tientallen blauwe breedscheenjuffers (PLATPENN) (meeste in tandem eiafzettend), 1 man metaalglanslibel (SOMAMETA), 4 bruine glazenmakers (AESHGRAND). Wellicht ook vermeldenswaard i.v.m. ontbreken van een stip in de Atlas: 14 juli Wierdense Veld (Ov.) A.C. (231.4 , 487,1) 7 koraaljuffers (CERITENE) en 1 vrouwtje tengere grasjuffer (LESTVIRE). Dick Vuik ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Reactie op waarneming gevlekte glanslibel SOMAFLAV (LN.03.23) in De Weerribben (O). Kees Goudsmits meldt op 7 juli jl. een mannetje gevlekte glanslibel (SOMAFLAV) in De Weerribben (191/533) en oppert dat het hier mogelijk om een zwerver gaat. In De Weerribben bevindt zich inmiddels een kleine populatie van deze soort. Ondermeer in het Venebosch en de Schut- en Grafkampen. Hoewel er voldoende geschikt voortplantingsbiotoop (sterk verlande petgaten met veel galigaan) voor handen is, is het lastig de soort te traceren. Vaak liggen deze biotoopjes op beschutte plaatsen in moerasbossen. In 2001 is voortplanting geconstateerd in 190/532. Op 26 juni 2003 telde ik in het Venebosch (192/535) 11 territoriale mannetjes. Ook in de Lindevallei (FR) worden hoge aantallen gezien dit jaar. Waarschijnlijk komt de soort op veel meer plaatsen in De Weerribben en De Wieden voor dan we weten. Op 26 juni zag ik ook een zwervende heidelibel (SYMPFONS) in De Weerribben. Een nieuwe soort voor dit gebied. Evert Ruiter ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellen op Vlieland Van 2 - 23 juli vertoefde ik op Vlieland. De situatie ter plekke was bedroevend slecht voor libellen: de meeste duinplassen staan al maanden droog. Ook de ijsbaan was half opgedroogd. Daar zaten toch nog enkele zwervende heidelibellen (SYMPFONS). Ondermeer een oud en totaal afgevlogen mannetje, maar ook verse exemplaren en eiafzettende vrouwtjes of tandems. Daar ook enkele gewone oeverlibellen (ORTHCANC). Op het hele eiland slechts 1 zwervende pantserjuffer (LESTBARB) vr. en zeer lage aantallen bruinrode heidelibellen (SYMPSTRI). Dit i.t.t. 2002 (nat jaar). Toen zaten er van beide soorten honderden! In een klein, maar vrij diep duinplasje op de oostpunt groeit zowaar krabbescheer. Op een van de planten ontwaarde ik een larvenhuidje van een grote libel. Helaas buiten bereik. Met de verrekijker kon ik vaststellen dat het vrijwel zeker om een grote keizer (ANAXIMPE) ging. Op 19 juli sterke trek vanuit zee van diverse dagvlinders (o.a. grote parelmoervlinder), zweefvliegen, waterkevers (!), sluipwespen en heidelibellen. Het betrof (voor zover te determineren) bloedrode (SYMPSANG) en steenrode (SYMPVULG) en in alle gevallen verse (nog niet uitgekleurde) exemplaren. Ze kwamen uit noordelijk richting op circa 10 - 20 cm over de golven aangevlogen in een rustig en gestaag tempo en vlogen zo het strand op. In de meeste gevallen linea recta naar de duinen. In een enkele geval even rustend op het strand. De volgende dagen de vloedlijn nog afgespeurd naar dode exemplaren, maar niets gevonden. Ook zag ik vanaf de Vliehors een Lestes spec. (afgaand op kleur en grootte een barbarus) vanaf het strand opvliegen om in noordelijke richting over de zee te verdwijnen. Voor wat betreft parelmoervlinders is het een zeer goed jaar. Evert Ruiter ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Weidebeekjuffer (CALOSPLE) bezoekt de Amsterdamse Waterleidingduinen. Op zondag 20 juli werd sinds lange tijd weer een Weidebeekjuffer (CALOSPLE) in de AWD waargenomen. Bij een veldje met drijvende waterweegbree werd deze, voor dit gebied ongewone gast, bij een stuw tussen een grote groep andere juffers gezien. Het moet welhaast een zwerver zijn geweest, maar wie weet misschien voldoen de toevoersloten met het voor drinkwater bestemde Rijnwater in de AWD nu ook wel aan zijn biotoop eisen en kunnen we deze soort in de toekomst vaker waarnemen. Frans Koning, coördinator van de KNNV-Libellenwerkgroep Zuid-Kennemerland ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Paardenbijters langs het Noordzeekanaal Gisteren liep ik mijn vlinderroutes in de Natuurvriendelijke oever Spaarnwoude langs het Noordzeekanaal (gem. Velsen). Langs de bosrand vlogen twee Paardenbijters (AESHMIXT), de eerste voor mij dit jaar. Met vriendelijke groet, Ben Kruijsen Ecologisch Adviesbureau B.Kruijsen Kruidbergerweg 49 2071 RB Santpoort-Noord ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 03:28 Dinsdag 29 juli 2003 Libellennieuws 03:29 Vrijdag 8 augustus 2003 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Dag allemaal, De vakantie van Remco zit er op. Dit betekent dat dit voorlopig de laatste libellennieuws is die ik verstuur. KOPIJ MOET WEER NAAR REMCO; remcohofland_at_hetnet.nl. Voor iedereen die kopij instuurt het verzoek om het stuk zo op te stellen als ware het gericht aan alle lezers. Verder verzoek ik u om zowel de Nederlandse naam als de shortname (bestaand uit de eerste vier letters van de twee woorden die de wetenschappelijke naam vormen) van de waargenomen soorten te vermelden. Ook een zo duidelijk mogelijke geografische plaatsaanduiding (bijv. Amersfoortcoordinaten, gemeente en provincie) wordt op prijs gesteld. Vriendelijke groeten, Menno Soes Wageningen DMSOES_at_hetnet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ 13-7-2003 zag ik een Vroege glazemaker (AESHISOS) in de kikkervalei (zeereep) Meyendel en ook Kleine roodoogjuffer (ERYTVIRI). De week er voor was de vroege glazemaker ook al gezien door Frans hooimans.(km 83,462) Zondag 20-7-2003 zag ik een Bronlibel (CORDBOLT) in het Kruisbos / De molt nabij het Onderstebos. (km 190,310). -Maandag 28-7-2003 Kleine roodoogjuffer (ERYTVIRI) in een klein natuurontwikkelingsgebiedje bij Wassenaar: De Hertekamp. Deze plasjes zijn van de winter gegraven.(km86,461) Matthijs van Hoorn ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Bandheidelibel (SYMPPEDE) breidt populaties in Overijssel flink uit. Naast de drie bekende populaties in Overijssel zijn er in juli 2003 alweer twee nieuwe grote/zeer grote populaies ontdekt. De een ten noorden van Dalfsen (tientallen exemplaren) de andere ten noordoosten van Gramsbergen (honderden exemplaren). De populaties zijn ontdekt door respectievelijk Vincent Martens en Egbert Pullen van Libellenwerkgroep Overijssel. Evert Ruiter, Libellenwerkgroep Overijssel ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Zwervende heidelibellen in de IJsselmeer polder. Tijdens het monitoren van de plassen en poelen in het Harderbos had ik op tel ronde 7 alweer een nieuwe soort voor de Flevopolder. Ik had een Zwervende heidelibel (SYMPFONS) bij een van de poelen. Natuurmonumenten heeft naast de grote plas de lepelaar ook een aantal poelen aangelegd in het Harderbos. Om de ontwikkeling van de libellen bij te houden worden er in het Harderbos in het totaal 6 libellenmonitoringroutes gelopen, zo kan men de kwaliteit van het beheer meten en de waterkwaliteit, vooral als er een lange reeks is opgebouwd. Verder barst het daar van de heidelibellen SYMPETRUMS. zowel bloedrode, steenrode en bruinrode en af en toe ook een zwarte heidelibel. Ook de bruineglazenmaker (AESHGRAN) is algemeen in het harderbos. Verder heb ik dit jaar veel grote en kleine roodoogjuffers in het Harderbos. Neem ook eens een monitorings route en je ondekt nog eens wat. Het is libellenfeest. Veel libellen groeten en libellen geluk : Hans Raaijmakers Kolgans_at_tomaatnet.nl ( nieuwe emailnr:) ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Vrijdag 25 juli hebben ondergetekenden een aantal interessante gebieden in Zuidoost-Brabant bezocht. Bij de Beekloop in Bergeijk (155-366) zagen we 4 mannetjes bosbeekjuffer (CALOVIRG) tussen tientallen weidebeekjuffers (CALOSPLEN). Hier kwam ook nog een ijsvogel voorbij. Op de Plateaux/Hageven was bandheidelibel (SYMPPEDE) de meest bijzondere soort. Koninginnepage was bij de Pelterheggen (de vloeivelden in dit gebied) ook aanwezig. We zijn er maar kort geweest, dus andere bijzonderheden troffen we niet aan. Wel nog CALOSPLE en blauwe breedscheenjuffer (PLATYPENN), maar dat is voor deze regio nauwelijks bijzonder te noemen. Toen naar de noordelijke Malpie in Valkenswaard. Dit keer zagen we geen gevlekte glanslibel (SOMAFLAV) en de hier ook aanwezige speerwaterjuffer (COENHAST) bleek, zoals te verwachten, uitgevlogen te zijn. We troffen wel veel tengere pantserjuffer (LESTVIRE) en enkele koraaljuffers (CERITENN) aan. Tenslotte hebben we nog wat bos- en heideterreintjes in Bergeijk bezocht. De leukste waarnemingen hier waren wederom SYMPPEDE en bruine winterjuffer (SYMPFUSC) in het Riebos, tegen de Belgische grens. Ook op de Stevensbergen, daar niet ver vandaan, zaten zoals gewoonlijk weer SYMPPEDE en ook jonge veldkrekels (GRYLCAMP). Het regende een beetje toen we nog de bovenloop van de Aa (later Goorloop en nog later Groote Beerze) op de Pielis / Zwarte Horst bezochten. Dat leverde dan ook geen noemenswaardige waarnemingen op. Het is echter een stroompje waar volgens ons nog wel wat te verwachten is. Groeten, Leon Luijten en Jeroen van Delft ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Beste "libellelezers" en lezeressen, Wie is de "slager" van "t Kret? Allereerst wil ik Joost Vogels bedanken voor zijn reactie in Libellennieuws 03:26, Joost, we houden die spitsmuizen zeker ook in de gaten. In mijn vorige e-mail heb ik melding gemaakt van "de moord in het petgat "t Kret" op grote aantallen Groene Glazenmakers (AESHVIRI). Na maandag 7 juli tot woensdag 24 juli zijn we nog 8 keer ter plekke wezen kijken. De vier verdachten waren: 1. De Fazantenhen. 2. de Ringmus. 3. de Witte Kwik en 4. de Rietgors. 1. De Fazantenhen + familie is na 7 juli niet terug gezien, waarschijnlijk omdat nu 4 ha dekking ontbreekt wegens het maaien van ruigte door S.B.B. 2. De Ringmus is niet weer teruggezien. 3, De Witte Kwik idem dito. 4. De Rietgors: Alle bezoekdagen (8, 10, 12, 13, 14 (2x), 15 en 16 juli) hebben we een vrouwtje Rietgors uit de Krabbescheer zien opvliegen. Om haar goed met de kijker te bekijken, zwaaien we soms met het net, maar ze gaat rustig, tot soms 4 x toe, een eindje verderop weer langs de oever op de Krabbescheer zitten. Na de eerste oogst van circa 150 vleugels vinden we de volgende keer nog 39 vleugels verspreid over de molshopen, meest in setjes van 4. We hebben meerdere vleugels gescand en uitvergroot, heel goed is de groene waas van de Groene Glazenmakervleugels te zien, bovendien is per molshoop te bepalen of het slachtoffer een mannetje of een vrouwtje Glazenmaker is (mannen hebben in tegenstelling tot vrouwen hoekige achtervleugels, wegens de oortjes en de insnoering op S2). Elke bezoekdag levert een nieuw setje vleugels op varierend van 2 tot 12 stuks. Vier keer ligt er ook een leeg larvenhuidje naast. Op 14 juli vliegen er twee mannetjes Rietgors uit de oever (water drinken?). Noordwaarts in het riet zitten bovendien onophoudelijk twee mannen Rietgors te zingen. 15 juli vliegt het vrouwtje Rietgors noordwaarts op uit de Krabbescheer, tegelijk met een Vroege Glazenmaker (AESHISOS), door de kijker volgen we haar en zien dat ze in de vlucht een mislukte uithaal doet naar deze Vroege Glazenmaker. Net als in een goede detective denk je nooit aan een vrouwelijke dader, maar er is een grote kans dat de Rietgorsvrouw de hoofdverdachte is. We houden alle mogelijkheden nog open tot ze op heterdaad betrapt wordt, ondertussen predeert zij wel met meer dan 240 vleugels flink op onze Groene en Bruine Vrienden. Zou een verbetering van het landbiotoop voor Viridis met veel riet, zo tevens als onbedoeld neveneffect de Rietgors kunnen bevoordelen? Na 24 juli hebben we weer een zevental bezoeken afgelegd, elke keer is de rietgorsvrouw aanwezig, maar het blijkt nu dat het er 2 zijn, wat ook klopt met de 2 zingende mannen. Ook nu vinden we minstens 1 setje vleugels van 4 per keer. Op donderdag 31 juli tellen we 133 Groene Glazenmakers, 4 x zo veel vrouwen als mannen. Op 6 na zijn alle alle vrouwen aan het ei-afzetten, soms 4 op 1 vierkante meter. P.S. Andere vondsten op de molshopen zijn: - restjes vleugels van het "Leliemotje" - resten vleugels Geaderd Witje - 1 half verorberd Lantaarntje (ISHNELEG) - 1 onaangetaste Gewone Pantserjuffer (LESTSPON)) Hilco Bron, Margriet Nijkamp en Herman de Heer ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Zuidelijke keizerlibel (anaxpart) bij Vessem Op 19-7-2003 vlogen 2mannetjes op het Groot Meer (150.3+392.7) Daarnaast ook 17m.+1v. Zwervende heidelibel(Sympfons) Op 1-8-2003 vloog naast de vorige soorten hier ook een man Vuurlibel(Croceryt) ++++++++ Zuidelijke oeverlibel(Orthbrun) bij Valkenswaard 31-7-2003: OP een klein natuurontwikkelingsgebiedje met kwelplasjes en kwelslootjes en poelen: 1m.Zuidelijke oeverlibel 2m.+1copula Beekoeverlibel (Orthcoer) 2v.Bandheidelibel (Symppede): 1v.eiafzettend 300 Koraaljuffer (Ceritene) ong.30 Tengere grasjuffer (Ischpumi) Het is een klein en kwetsbaar stukje dus daarom geen precieze plaatsaanduiding. 2-8-2003 Goorloop 144+369 en 144+370 en 143+371 fraai gebied met o.a.: 11v.+3m. Bandheidelibel(Symppede) 2v.+1m.Beekoeverlibel(Orthcoer) Van beide soorten is al eens eerder een enkel individu in het gebied gezien; nu lijkt er toch sprake van populaties te zijn. Verder.: 2m.+3v.Bosbeekjuffer(Calovirg) 0ng 700 Koraaljuffer(Ceritene) 13 Tangpantserjuffer(Lestdrya) Opvallend was een zeer klein vrouwtje Zwarte heidelibel(Sympdana): achterlijf: 13mm Lengte totaal: 21 mm Vleugellengte: voor:20mm achter:19mm Het beetje zag er verder normaal uit (niet misvormd) en kon goed vliegen. Is het jullie bekend of zulke dwergen bij Sympetrum danae vaker voorkomen? Het was hier soms moeilijk de aandacht te verdelen naast de vele leuke vlinders en sprinkhanen en met 3 zwarte ooievaars en een rode wouw boven het hoofd. Groet Kees Goudsmits ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Hallo Allemaal, In het jubileum boekje van Brachytron, jaargang 6, oktober 2002 staan verschillende libellengebieden. Zondag 3 augustus zijn we naar de Plateaux geweest. Allereerst willen we Antoine van der Heijden complimenteren met de hele goede routebeschrijving. En we kunnen het iedereen aanraden om er heen te gaan. Wat een pracht gebied, het mooiste was natuurlijk de bandheidelibel die we regelmatig zagen. We waren er ongeveer om halfelf en gingen om halfzeven weer op huis aan. Ondanks dat het erg warm was, zijn we vanaf de werkschuur van Natuurmonumenten naar de vloeiweiden gelopen, het paarse pad gevolgd tot het natuurcentrum de Wulp, daar heerlijk een biertje gedronken en toen weer richting de werkschuur. Wat hebben we gezien: 6 blauwe glazenmaker aeshcyan; 2 paardenbijter aeshmixt; 6 blauwe breedscheenjuffer platpenn; 13 zwarte heidelibel sympdana; 55 weidebeekjuffer calosple; 16 bandheidelibel symppede; 6 kleine roodoogjuffer erytviri; 6 bloedrode heidelibel sympsang; 3 steenrode heidelibel sympvulg; 1 houtpantserjuffer lestviri; 9 gewone pantserjuffer lestspon; 10 watersnuffel enalcyat; 1?kempense heidelibel sympdepr ; 7 gewone oeverlibel oorthcanc; 7? beekoeverlibel ortncoer vlinders: 2 klein geaderdwitje; 1 bruinblauwtje; 7 atalanta; 8 oranje zandoogje; 2 citroenvlinder; 4 gehakkelde aurelia; 2 bonte zandoogje; 5 heivlinder; 2 hooibeestje; 1 kleine vuurvlinder; 8 kleine koolwitje; 7 heide blauwtje; 8 distelvlinder; 1 kleine vos Een grote populierhaantje met eieren en op de heide vlakte op de terugweg zeker 35 konijnen. Groetjes Co en Agaat Mesman ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Gaffellibel (OphiCeci) en zuidelijke glazenmaker (Aeshaffi) bij het Roerdal Afgelopen zondag 3 augustus met Roy van Grunsven, Tim Termaat en Thamara Hesselink naar het Roerdal geweest om libellen te kijken. Allereerst bezochten we de Roer ten zuiden van Herkenbosch (201,7-351,0). Tim had daar eerder de Gaffellibel (OPHICECI) gezien (Zie mail:3:24) en ook deze keer hoefden we niet lang te wachten. Na tien minuten vloog er een gaffellibel (OPHICECI) over de Roer en ging kort daarop in de vegetatie zitten. Het was een mannetje en ging nog mooi voor ons zitten. Het bleef slechts bij dit ene mannetje, dat zich helaas niet liet fotograferen. Bij Vlodrop zagen we op de visvijver (204,1-349,3) twee vuurlibellen (CROCERYT) en tientallen kanaaljuffers (CERCLIND) tussen de watersnuffels (ENALCYAT) en een roodoogjuffer (ERYTNAJA). Bij de roer nog gezocht naar Gomphidae maar helaas. Twee luidruchtige ijsvogels (ALCEATTH) gaven een mooie luchtshow ter compensatie. Na een kort bezoek aan 't Hoosden, waar de enige bruine glazenmaker (AESHGRAN) van vandaag werd gezien sloten we de dag af bij natuurontwikkelingsgebied Blankwater (202,3-358,2) ten Noorden van Roermond. Het terrein was behoorlijk opgedroogd maar langs de oevers van de nog aanwezige plassen/vennen zaten erg veel libellen. Opmerkelijk was het hoge aantal beekoeverlibel (ORTHCOER) wat uiteindelijk op een aantal van 100 geschat werd. Tussen de tientallen tengere grasjuffers (ISHNPUMI) hielden zich ook enkele oranje vrouwtjes zich in de vegetatie op. Ook werd een verse bruine winterjuffer (SYMPFUSC) gevangen. Verder vloog er onder andere tengere pantserjuffer (LESTVIRE), koraaljuffer (CERITENE), een vrouwtje weidebeekjuffer (CALOSPLE) en een venglazenmaker (AESHJUNC). Bij het teruglopen werd onze aandacht getrokken door een kleine glazenmaker, die net als een Anax een gebogen achterlijf had. Toen de libel dichterbij kwam, was al snel duidelijk dat het hier een zuidelijke glazenmaker (AESHAFFI) betrof. Bijna alle kenmerken konden worden waargenomen en de knalblauwe ogen hebben diepe indruk gemaakt. Een zeer geslaagde excursie, waarbij 26 soorten libellen werden gezien. Groeten, Albert Vliegenthart ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellen in voormalig veenkoloniaal gebied (met Bandheidelibel) Enthousiast door de vondst van een nieuwe grote populatie Bandheidelibel (SYMPPEDE) bij Gramsbergen ben ik de afgelopen dagen in het aangrenzende deel van Drenthe op zoek geweest naar deze soort. Het meest waterrijke gebied wat daarvoor in aanmerking kwam was het gebied rond Dalerpeel-Nieuwlande. In dit voormalige veengebied liggen nog talrijke wijken (deels sterk verlandt) en ontwateringssloten. Dat je in de voormalige veenkoloniën (in tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt) heel wat "leuke" soorten kunt tegenkomen bewijst onderstaande lijstje: 31.vii.2003 Dalerpeel-voormalige veenwijk (239.2-521.2): o.a. Blauwe breedscheenjuffer (PLATPENN) 31.vii.2003 Nieuwe Krim-zijtak van veenwijk (240.7-521.0): o.a. Plasrombout (GOMPPULC) (pas de 3e recente waarneming na het Atlasproject) 04.viii.2003 Dalerpeel-zijtak van veenwijk (241.1-523.8): o.a. Koraaljuffer (CERITENE), Weidebeekjuffer (CALOSPLE) en een vr. Bandheidelibel (SYMPPEDE), zeer waarschijnlijk afkomstig van de populatie bij Gramsbergen, hemelsbreed ca.8 km. 04.viii.2003 Dalerpeel-zijtak van veenwijk (240.7-524.1): o.a. Blauwe breedscheenjuffer (zeer talrijk) 05.viii.2003 Nieuwlande-voormalig veenkanaal (239.5-523.8): o.a. Blauwe breedscheenjuffer (zeer talrijk) 05.viii.2003 Dalerpeel-kanaal Oostopgaande (241.1-524.5): o.a. Blauwe breedscheenjuffer (zeer talrijk) 05.viii.2003 Nieuwlande-sloot (239.9-524.4): o.a. Koraaljuffer. Gerard Abbingh ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Hallo, Woensdag 6 augustus trof ik op een braakliggend terrein in Rotterdam op de kop van zuid (94,7-435,2) een man Rivierrombout Gompflav aan. Uit de vegetatie vloog een tweede libel op, die gezien grootte en kleur mogelijk ook een Rivierrombout betrof, ik heb dit dier echter niet meer kunnen terug vinden. Het terrein bestaat grotendeels uit spontane opslag van wilg, met her en der berk en els en droge kruidenrijke grasvegetatie. Tevens vrij veel Riet en Heen, waarin o.a. Gewoon spitskopje, in vrij hoge aantallen. Het terrein ligt hemelsbreed op 200 meter van de Nieuwe Maas. Komende week zal een bezoek worden gebracht aan het Eiland van Brienenoord (onder de Van Brienenoordbrug), aangezien hier zowel strand als voldoende achterliggend biotoop aanwezig zijn. Ruim 100 jaar na de laatste vondst in Rotterdam (1902) is de soort gelukkig weer teruggekeerd. De soort werd vorig jaar augustus reeds door P. Schrijvershof langs de Lek in Krimpen aan de Lek aangetroffen, hemelsbreed op ruim zes kilometer afstand. Floris Brekelmans bureau Stadsnatuur Rotterdam ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Nieuwe populatie Gevlekte glanslibel Vorig jaar werd in het gebiedje de Turfkoelen vlak bij de Meinweg tot twee keer toe een Gevlekte glanslibel waargenomen. Eenmaal een mannetje (door Casper Zuyderduin en ondergetekende) en een keer een vers vrouwtje door mij Robert Ketelaar en Gerard de Jong. Dit jaar och maar een terug geweest om te kijken of er nog meer in het vat zit. Op zaterdag 26 juli werden in totaal vijf dieren waargenomen door Gerard de Jong, Michel Braad en Dennis van Harten. De dag er na ben ik meegegaan en zagen we een mannetje en een eiafzettend vrouwtje. Eiafzet werd waargenomen langs een kwelslootje aan de zuidwestkant van de Turfkoelen (203.9/351.3 Jaap bouwman De Vlinderstichting. ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 03:29 vrijdag 8 augustus 2003 Libellennieuws 03:30 Zondag 10 augustus 2003 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Dag allemaal, Net terug van vakantie weet ik even niet welke LN dit is, en naar mijn beste weten is Menno nu op vakantie – vandaar geen nummer. Wel heb ik alweer enige kopij ontvangen, hoewel het goed kan zijn dat deze kopij al in een eerder nummer is verschenen en deze zending dus dubbelop is. Even improviseren dus – ik hoor van jullie wel welk nummer dit had moeten zijn. Voor iedereen die kopij instuurt het verzoek om het stuk zo op te stellen als ware het gericht aan alle lezers. Verder verzoek ik u om zowel de Nederlandse naam als de shortname (bestaand uit de eerste vier letters van de twee woorden die de wetenschappelijke naam vormen) van de waargenomen soorten te vermelden. Ook een zo duidelijk mogelijke geografische plaatsaanduiding (bijv. Amersfoortcoordinaten, gemeente en provincie) wordt op prijs gesteld. Nieuwe aanmeldingen voor LN alsmede kopij voor de nieuwsbrief kunnen als altijd – weer - naar remcohofland_at_hetnet.nl. Hartelijke groeten, Remco Hofland Oegstgeest remcohofland_at_hetnet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ OPNIEUW VONDST VAN BANDHEIDELIBEL SYMPPEDE IN OVERIJSSEL Tijdens inventarisatiewerkzaamheden op 22 juli j.l. in Noordoost Overijssel op het retentiegebied Noord- en Zuid-Meene, meende ik in een flits een bandheidelibel (Sympetrum pedemontanum) boven een bloemrijke berm langs een sloot te zien vliegen. Gezien echter het feit dat de dichtstbij gevestigde populaties van de soort langs de Soestwetering in Zuid-Salland en nabij Dalfsen voorkomen, begon ik toch licht twijfelen of ik het wel goed gezien had. Die twijfel veranderde echter snel in verbazing toen er bij vrijwel iedere stap door de berm bandheidelibellen opvlogen. Na 50 meter van de ruim 500 meter berm waren er 32 dieren geteld. De kans was dus groot dat ook langs de overige sloten bandheidelibellen aanwezig zouden zijn. De volgende dag op 23 juli was ik om 7.00 uur in het gebied aanwezig in de hoop om er uitsluipende exemplaren te zien zouden zijn en er larvenhuidjes konden worden verzameld. Er werd echter die ochtend geen enkel uitsluipend exemplaar meer waargenomen. Wel vond ik twee huidjes, waarvan ik echter niet zeker ben of deze van de bandheidelibel zijn. Deze zijn inmiddels voor determinatie aangeboden bij De Vlinderstichting. Gedurende de rest van de ochtend en een deel van de middag is ruim driekwart van de watergangen in het gebied geïnventariseerd en bleef de teller staan op ruim 221 bandheidelibellen. Tijdens de inventarisatie werd geen enkel vers uitgeslopen exemplaar gezien maar werden wel meerdere copula waargenomen. In ogenschouw genomen dat een klein deel van het gebied niet is geïnventariseerd, mag worden aangenomen dat de populatie heidelibellen in de Noord- en Zuid-Meene zeker 250 tot 300 exemplaren groot is. Naast de bandheidelibel werden meerdere pioniersoorten als tengere grasjuffer (Ischnura pumilio), bruine vuurvlinder (Lycaena tityrus) en icarusblauwtje (Polyomatus icarus) aangetroffen. Tenslotte nog een korte uiteenzetting van het gebied. Het retentiegebied Noord- en Zuid-Meene is in opdracht van Waterschap Velt en Vecht in juni 2002 gereed gekomen met als doel te dienen als waterberging bij extreem hoge waterstanden van de Overijsselse Vecht. De Noord-Meene bestaat grotendeels uit akkerland en Zuid-Meene uit weidegebied en wordt doorsneden door Rijksweg 34 Zwolle – Emmen. Bij de aanleg is terdege rekening gehouden met natuurvriendelijke aspecten in de vorm van natuurvriendelijk aangelegde sloten met brede, glooiende oevers en min of meer natuurlijke overgangen van stilstaand naar stromend water. De lagere delen van de oevers zijn relatief leemrijk en is de zandkorrelgrootte er zeer divers. Op veel plaatsen is sprake van instroom van ondiepe kwel. Ook is het maaibeleid aangepast aan de eerdergenoemde doelstelling. Dat betekent dat de berm en steile oever langs de weg tot op de waterlijn een zeer gevarieerde vegetatie bezit en het glooiende deel van de oever aan de andere zijde overgaat in ordinair maïsland. De stromende sloten herbergen relatief veel Bermpjes (Nemachilus barbatula), een vissoort die hoge eisen aan de waterkwaliteit stelt. Het waarnemen van deze soort en de wijze van inrichting van het gebied bracht mij in het najaar van 2002 op de gedachte dat, als de bandheidelibel zich ooit in Noordoost Overijssel zou vestigen, het in dit gebied zou zijn. Vlinder- en Libellenwerkgroep Noordoost Overijssel Egbert Pullen ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Hoi, Op 13 juli ter plaatse van de libellenmonitoringsroute Ingendael had ik een vrouwtje bosbeekjuffer CALO VIRGO langs het bronbeekje Strabeek in hok 184,2-320,1. Mogelijk is dit een zwerver, het is verder alleen de weidebeekjuffer CALO SPLE die je hier ziet (tientallen), hoewel een zeer kleine populatie in de buurt van deze locatie mogelijk. In 2002 had ik ook al eens een vrouwtje gezien langs de Geul in Ingendael. Dit jaar in tegenstelling tot 2002 geen enkele tengere grasjuffer ISCH PUMI of zuidelijke oeverlibel ORTH BRUN, mogelijk omdat de Strabeek grotendeels is dichtgegroeid en de pioniersituatie afwezig is. Wel zat op 13 juli in de nabijgelegen Meertensgroeve 184,5-319,3 een tengere grasjuffer. Ook zeker de moeite van het vermelden waard is een pas uitgeslopen zwarte heidelibel SYMNP DANA, wellicht vanwege de verzuring van de plassen vindt deze soort hier zijn stek. Het is de eerste keer dat ik deze soort hier zie, had de soort hier niet echt verwacht (Brunsummerheide is toch nog ver weg hiervandaan). Verder hier een aantal zwervende pantserjuffers LEST BARB. Marcel Bonder ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Omstreken Winterswijk: 19 soorten Maandag 14 juli, geen enkel wolkje, helder zicht, zomers warm. Drie ontoegankelijke gebieden in de buurt van Winterswijk bezocht. Eerst een verzoekje: vermeld in je berichtje aan deze lijst als een gebied niet toegankelijk is, dat voorkomt mislukte bezoekjes door anderen. Dan weet je of je speciale dingen moet doen als je ergens toch heen wilt. Probeer ook met die mooie nieuwe inventarisatie-atlas die de meesten wel gehad zullen hebben, de coördinaten met 1 of 2 decimalen te geven. Eerste ontoegankelijk gebied: de oostelijkste steengroeve van de vier groeves bij Winterswijk. We hadden geluk dat er mensen aan het werk waren, die heb ik gevraagd of ik er toch even in mocht.Doel geslaagd: mooie opnames van zuidelijke oeverlibel ORTHBRUN. Een drie of vier territoriale mannetjes tegelijk, territorium ongeveer tien meter. Geregeld paringen en eileg. Deze groeve kan af en toe met Staatsbosexcursies bezocht worden, na afspraak dus. De groeves die nog in gebruik zijn zijn de eerste zaterdag van de maand te bezoeken. Overige soorten: tengere grasjuffer ISCHPUMI, lantaarntje ISCHELEG, watersnuffel ENALCYAT, zwarte heidelibel SYMPDANA, gewone oeverlibel ORTHCANC, viervlek LIBEQUAD, grote keizerlibel ANAXIMPE en één mannetje vuurlibel CROCERYT. Om Winterswijk heenfietsend kruisten we een paar riviertjes. Dat leverde weidebeekjuffer CALOSPLE en blauwe breedscheenjuffer PLATPENN op. In het Korenburgerveen (niet toegankelijke deel) lukte het niet om late speerwaterjuffers te vinden. Wel zaten er azuurwaterjuffer COENPUEL, watersnuffel ENALCYAT, lantaarntje ISCHELEG, gewone pantserjuffer LESTSPON, koraaljuffer CERITENE, viervlek LIBEQUAD, blauwe glazenmaker AESHCYAN, grote keizerlibel ANAXIMPE, platbuik LIBEDEPR, gewone oeverlibel ORTHCANC, bloedrode heidelibel SYMPSANG, en een lekker late smaragdlibel CORDAENE op (territoriaal mannetje, erg donker, ging vlak voor m'n neus zitten om de tangen te showen). In het Vragenderveen (helemaal niet toegankelijk), het was al wat laat, zat alleen viervlek LIBEQUAD en een nogal late vuurjuffer PYRRNYMP. Daarmee kwam het aantal soorten van de dag op 19, niet onaardig. Verder kan ik mede delen dat mijn rechterbeen dit jaar de consistentie van laag- en hoogveen met elkaar heeft vergeleken. Een paar maanden geleden zakte ik in de Weerribben door de kragge, laars helemaal vol drab enzo. Vandaag wilde ik naast een pad in het Vragenderveen het hoogveen bekijken, ik struikelde over een graspol, stapte op het mospakket maar dat hield mij natuurlijk niet. Weer tachtig centimeter diep. Mijn conclusie is wel: je kunt beter door de kragge zakken. Weia Reinboud ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Vroege glazenmakers AESHISOS in Den Helder In het natuurontwikkelingsgebied Mariendal in Den Helder vond Klaas Kaag op 27 mei acht Vroege glazenmakers AESHISOS bij diverse poelen. Het gebied heeft een beetje laagvenig karakter en ligt achter de duinen. Mariendal krijgt water aangevoerd vanuit de duinen, waardoor er vrijwel altijd een behoorlijk waterniveau is. In de periode 1999 -2001 is het gebied regelmatig de libellenfauna geïnventariseerd. AESHISOS is toen nooit waargenomen. Tijdens mijn korte vakantie in deze regio ben ik een aantal keer ter plekke gaan kijken. Op 6 juli vond ik twee mannetjes AESHISOS die zich territoriaal gedroegen. Geen voortplanting kunnen waarnemen. Enkele dagen later op 9 juli was bij dezelfde poel 1 exemplaar AESHISOS aanwezig. Kennelijk zijn deze zwervers van plan wat langer in het gebied te blijven. In het verleden heb ik AESHISOS een aantal keren in het Zwanenwater waargenomen. Het gaat hier vermoedelijk om kleine populaties. Dit jaar heb ik de soort daar niet gezien, vermoedelijk ook door de droogte. Misschien wordt AESHISOS in de Noordkop een regelmatig waar te nemen soort? René Manger ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Zwervende heidelibellen SYMPFONS in de Grafelijkheidsduinen (Den Helder) Op 10 juli in de Grafelijkheidsduinen bij Den Helder (110-550) op libellenspeurtocht geweest. Het waterniveau van de poelen was een stuk lager dan ik gewend was in de periode 1999-2001. Wat ook opviel was het ontbreken van de Zwervende pantserjuffer LESTBARB. In voornoemde jaren vloog deze soort al in het gebied rond. Verder nog even in het gebied m'n oude route gelopen. Veel meer dan andere jaren trof ik Zwervende heidelibellen SYMPFONS aan. Op 400 meter 10 mannetjes SYMPFONS inplaats van een enkele. De soort zit heel lokaal bij de Harmplas. Dit is een groot duinmeer met kale oevers. In het noorden van het gebied vond ik in het verleden bij één locatie ook meestal SYMPFONS. Dit is eveneens een redelijk grote duinplas. Door de droogte was het waterpeil in de plas enorm gedaald en was voor ongeveer 50% drooggevallen. Er bevonden zich dan ook nauwelijks libellen, ook geen SYMPFONS. LESTSPON en ISCHELEG waren in de Grafelijkheidsduinen overigens als vanouds de dominant aanwezige soorten. René Manger ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Vrijdag 11 juli heb ik samen met Stephen Poley 2 Gevlekte glanslibellen in de Plateaux, NB gezien, waarvan 1 op echt op de grens met België, soms in Nederland, zijn territorium had. Martin Edelman ++++++++ VERZOEK ++++++++ Beste mensen, tijdens het zoeken naar libellen kom ik veel sprinkhanen tegen, die ik ook fotografeer. Ik heb gemerkt dat de determinaties erg lastig zijn, zelfs met behulp van de sprinkhanen/krekelsatlas. Is er een expert, die de foto's eens wil bekijken en op naam brengen, ik kan ze gewoon per mail sturen. Bij voorbaat dank, reacties naar: grekoo_at_tiscali.nl . ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws (LN) wordt gecompileerd in samenwerking met de Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie (NVL) De NVL heeft als doel: het stimuleren van de studie naar en de bescherming van libellen. Vier maal per jaar geeft de NVL een Nieuwsbrief uit. Daarnaast verschijnt er tweemaal per jaar het blad Brachytron met artikelen over ecologie, gedrag en levenswijze van libellen, wetenschappelijke mededelingen en boekbesprekingen. Wilt u lid worden van de NVL? Dat kost slechts € 13,-- per jaar en voor jongeren tot 25 jaar € 7,--. Ieder nieuw lid ontvangt een speciale editie (in kleur) van de Brachytron met daarin artikelen over goede libellengebieden in Nederland. Voor meer info of een folder meel naar nvl_at_vlinderstichting.nl . ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 03:30 Zondag 10 augustus 2003 Libellennieuws 03:31 Woensdag 13 augustus 2003 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Dag allemaal, De vorige Libellennieuws bleek 03:30 te zijn – dus hier volgt (een overigens zeer goed gevulde) 03:31. Veel zuidelijke zwervers (vestigers?), enkele spectaculaire nieuwe voortplantingsvondsten en een hulk, voor elk wat wils dus. Mijn beste libellenwaarneming bestond uit een fraai beestje ter grootte van een heidelibel met een zwart lichaam en donkerbruine ‘Bandheidelibel ’-achtige vlekken dwars over de vleugels, waarvan enkele 10.000den zich fraai lieten bekijken in Oost-Afrika. Voor iedereen die kopij instuurt blijft het verzoek om het stuk zo op te stellen als ware het gericht aan alle lezers. Verder het verzoek om zowel de Nederlandse naam als de shortname (bestaand uit de eerste vier letters van de twee woorden die de wetenschappelijke naam vormen) van de waargenomen soorten te vermelden. Ook een zo duidelijk mogelijke geografische plaatsaanduiding (bijv. Amersfoortcoordinaten, gemeente en provincie) wordt op prijs gesteld. Nieuwe aanmeldingen voor LN alsmede kopij voor de nieuwsbrief kunnen als altijd naar remcohofland_at_hetnet.nl. Hartelijke groeten en veel leesplezier, Remco Hofland Oegstgeest remcohofland_at_hetnet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Zadellibel HEMIEPHI? Op 29 juli j.l. nam ik bij een ondiep plasje in het natuurontwikkelingsgebied Breevenen langs de Hunze (248.1-564.0) in een flits het volgende waar:bruin getinte libel (als Bruine glazenmaker, maar kleiner) met een grote blauwe vlek op achterlijfssegment 2/3, vliegt op uit de vegetatie. De vlek was duidelijk veel groter dan de twee blauwe vlekjes bij het mn. van de Bruine glazenmaker. Ik heb het dier alleen nog na kunnen staren maar het beeld van die grote blauwe vlek bleef hangen. Ik heb er al mijn beschikbare literatuur op na geslagen en steeds vond ik mijn waargenomen dier te bruin in vergelijking met de foto's in de boeken. Eerst dacht ik nog aan een Zuidelijke keizerlibel ANAXPART maar vergeleken met diverse afbeeldingen paste dat niet met het beeld wat was blijven hangen. Tot dat ik de foto op blz. 136 van het boek "Libellen in Bayern" zag staan. Dat heb ik volgens mij gezien: mn. Zadellibel HEMIEPHI! Het “echte” bewijsmateriaal in de vorm van een foto ontbreekt, maar tegen alle waarnemers zou ik zeggen: “wees alert, momenteel valt er allerlei exotisch spul waar te nemen dus waarom geen Zadellibel?” Gerard Abbingh ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Zuidelijke keizerlibel ANAXPART bij het Rutbeek, Twente Erik Foekens ontdekte afgelopen zaterdag 9 augustus een mannetje zuidelijke keizerlibel ANAXPART op het Rutbeek ten oosten van Haaksbergen. Maandag 11 augustus was het exemplaar daar nog steeds aanwezig en op basis van zijn beschrijving ben ik er van overtuigd dat het inderdaad een zuidelijke keizerlibel betreft. Omdat het dier er al een tijdje rondvliegt is de kans groot dat de komende dagen het dier ook door anderen gezien kan worden. De plek is als volgt te bereiken. Je moet de zuidelijke parkeerplaats van het Rutbeek hebben (d.i. parkeerplaatsnummer 4). Je loopt daar naar het water en loopt naar links langs het water. Als het goed is loopt er ook een fietspad niet ver van het water vandaan. Na ongeveer 200 meter maakt de oever een bocht, je staat dan als het ware op een punt in het Rutbeek. Dit is coordinaat 254.1/466.2. Vanaf dat punt naar het ligstrand dat ten westen van je ligt is het territorium van de zuidelijke keizerlibel. Het is wel een recreatiestrand, dus als mensen vragen stellen over verrekijkers even uitleggen dat het je om insekten te doen is, en niet om andere blote delen! Robert Ketelaar Robert Ketelaar De Vlinderstichting/Dutch Butterfly Conservation Postbus 506 6700 AA WAGENINGEN www.vlinderstichting.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Zuidelijke glazenmaker bij Denekamp, Twente Hallo allemaal, Op het NJN zomerkamp in Twente troffen wij op 3 augustus in de Huneborg (langs het kanaal Almelo-Nordhorn, ten westen van Denekamp) minimaal 5 mn. Zuidelijke glazenmaker (AESHAFFI). We hebben dit gebied gedurende het hele kamp regelmatig bezocht en elke keer waren er enkele exemplaren aanwezig. Vriendelijke groeten, Saskia Roselaar ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Noordse glazenmaker (AESHSUBA) in het Witte Veen, Twente Van 5 augustus tot en met 8 augustus was ik aanwezig op het NJN-zomerkamp in Denekamp, om een aantal insectenexcursies te leiden. Er zijn enkele leuke libellenwaarnemingen gedaan, waarvan de meest bijzondere op 8 aug. in het Witte Veen. Midden in een stuk bos ving Joppe de Groot (1 van de excuirsiedeelnemers) een vrouwlijke glazenmaker die veel op een Venglazenmaker (AESHJUNC) leek, maar die ik niet vertrouwde vanwege de niet smaller wordende streep tussen voorhoofd en kopschild. Nauwkeurige determinatie met de "nieuwe" libellentabel en de veldgids, wees uit dat het inderdaad een vrouwtje Noordse glazenmaker (AESHSUBA) betrof. De determinatie is gebaseerd op de volgende kenmerken: streep tussen voorhoofd en kopschild niet smaller wordend aan zijkanten, twee duidelijke gele vlekken onder op het borststuk, twee duidelijk, scherp begrensde zwarte vlekken op de onderlip, geen gele vlek achter ogen, de achterlijfsaanhangselen waren peddel-vormig met afgeronde top en stonden in 1 horizontaal vlak ingepland. Tussen de twee gele strepen op de zijkant van het borststuk bevonden zich twee vlekken, die net niet met elkaar verbonden waren. Tegen de voorrand van de schoudernaad liep geen tweede lichte streep. Naar mijn informatie betrof het daarom een (zeldzamer) kleinvlekkig vrouwtje. De waarneming betreft de eerste (recente) waarneming van Noordse glazenmaker in Overijssel. De coordinaten van het stukje bos waren achteraf moeilijk terug te vinden (pad stond niet op kaart), maar de beste poging is 256,8-463,1. Het dier is uitgebreid gefotografeerd en vervolgens losgelaten. De excursie heeft vervolgens een bezoek gebracht aan het dichstbijzijnde ven (257,0-463,2, niet vrij toegankelijk!). In dit op de Duitse grens gelegen ven bevond zich een uitgebreide veenmosvegetatie (echte "veenmossoep"), een ogenschijnlijk goed voortplantingsbiotoop voor Aeshna subarctica. Door het late tijdstip op de dag en wellicht de hitte, vlogen er helaas weinig Aeshna's. Er werd slechts 1 man en 1 dood vrouwtje Venglazenmaker (AESHJUNC) waargenomen. Wel werden enkele Aeshna-huidjes verzameld, die momenteel worden gedetermineerd. Bij dit ven bevond zich (naast algemene soorten) ook nog een laat mannetje Venwitsnuitlibel (LEUCDUBI). Verder is gedurende het zomerkamp op 4 en 5 augustus door verschillende kampdeelnemers een groepje van tenminste 4 mannelijke Zuidelijke glazenmakers (AESHAFFI) waargenomen bij de Huneborg (260,2-289,8) en was het gebied Stroothuizen (268-488) goed voor alle Nederlandse pantserjuffers (LESTBARB, LESTDRYA, LESTSPON, LESTVIRE, LESTVIRI) en dus voor veel mensen leerzaam. Geelvlekheidelibel (SYMPFLAV) werd bij alle heidevennen rond Denekamp waargenomen. Tim Termaat ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Warme weer een probleem voor de noordse glazenmaker AESHSUBA? De afgelopen weken zijn we overstroomd, om niet te zeggen uitgesproken verwend met de meest exotische libellen die ons land binnenzeilen. Het valt me echter ook op dat een aantal soorten het of slecht doen of zelfs helemaal niet gemeld worden. In het voorjaar bleek de speerwaterjuffer COENHAST er niet al te best bij te staan. Nu vraag ik me af waarom er nog zo weinig noordse glazenmaker AESHSUBA is gemeld. Ik heb van slechts twee waarnemingen vernomen: van Jaap Bouwman bij Vledder en de spectaculaire vondst van noordse glazenmaker in Overijssel (door de NJN, zie hierboven). Ik heb zelf op een paar plekken in Drenthe en Overijssel gezocht, maar niets gevonden. Peter de Boer was in het Fochtelooerveen en op andere plaatsen in Friesland waarbij hij tientallen juncea/subarctica heeft gecontroleerd en alle dieren bleken venglazenmakers AESHJUNC te zijn. Ik ben erg benieuwd of er mensen zijn die dit jaar wel (veel) noordse glazenmakers hebben waargenomen dan wel hebben gezocht op geschikte plekken maar niets hebben gevonden. Lopende door de Nederlandse natuurgebieden valt het me op dat het wel droog is, maar het lijkt minder extreem te zijn dan bijvoorbeeld de zomer van 1996 toen in Noord-Brabant vrijwel alle vennen helemaal droog stonden. Desalniettemin is op dit moment veel veenmos verdroogd en verscholen onder een dikke droge korst. Zou dat het uitsluipen van de noordse glazenmaker negatief kunnen beïnvloeden? Kortom, is het mogelijk dat deze noordelijke soort het onder deze klimatologische omstandigheden moeilijk krijgt? We hebben volop aanwijzingen dat zuidelijke soorten zich uitbreiden in Nederland. De relatie met de veranderingen in ons klimaat is wat dat betreft snel gelegd. Persoonlijk vind ik de situatie op de kanalen in het oostelijk deel van Brabant (bijvoorbeeld Deurnesch Kanaal) heel bijzonder. De fauna wordt daar gedomineerd door houtpantserjuffer LESTVIRI, weidebeekjuffer CALOSPLE, kanaaljuffer CERCLIND, kleine roodoogjuffer ERYTVIRI, gewone oeverlibel ORTHCANC, bruine korenbout LIBEFULV en grote keizerlibel ANAXIMPE. Dit zijn allemaal zuidelijke soorten en voor deze soortenassemblage moest je twintig jaar geleden naar Frankrijk! Noordelijke soorten hebben het over het algemeen moeilijk in Nederland, maar ligt dat nu aan het klimaat, of krijgen deze (over het algemeen kritische) soorten de grootste klappen omdat de kwaliteit van de natuur zo hard achteruit gaat? De noordse glazenmaker is een interessante soort in dit verband, want de afgelopen jaren ging het helemaal niet slecht en dit jaar….lijkt het ineens bijna voorbij. Een ander aspect aan de snelle veranderingen in de libellenfauna is de mogelijke verdringing van soorten. Bij de sprinkhanen is daar een heel duidelijk voorbeeld van: de opmars van het zuidelijk spitskopje lijkt ten koste te gaan van het gewoon spitskopje. Ik heb zelf nog geen aanwijzing dat bijvoorbeeld de kleine roodoogjuffer of de kanaaljuffer andere juffertjes aan het verdringen is. Zijn er mensen die daar anders over denken, of aanwijzingen hebben dat er wel degelijk sprake kan zijn van verdringing? Een idee voor een discussie via deze e-mail nieuwsbrief in deze warme tijden? Robert Ketelaar ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Bruine winterjuffers (SYMPFUSC) uitsluipend op krabbescheer, NB Op 11-8-2003 rondgefietst bij Budeldorplein en vond daar een prachtige laagveen-achtige sloot met veel Krabbenscheer (STRAALLO).Omdat de sloot nogal diep was kon ik slechts ong. 4m2 Krabbenscheer afzoeken en vond daar maar liefst 12 huidjes van de Bruine winterjuffer soms met de verse beesten er nog bij. Ik vroeg me af of dit eerder in Nederland is waargenomen. Ook vond ik een huidje van de Bruine glazenmaker (AESHGRAN) en van de Vroege glazenmaker (AESHISOS) die in Brabant beiden zeldzaam zijn. Verder huidjes van Paardenbijter (AESHMIXT) , Steenrode heidelibel (SYMPVULG) . Hoi Kees Goudsmits ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Kempense heidelibel (SYMPDEPR) te Budeldorplein, NB 11-8-2003: op een stuk tegen het grote Ringselven aan lagen een aantal al dan niet uitgedroogde plasjes en een kwelsloot. In totaal zag ik hier 6 mannetjes fraai gekleurde Kempense heidelibel. Of er sprake is van een populatie of zwerfgedrag (van de populatie uit Lommel (Belgie), wat bekend is van de soort, durf ik niet te zeggen; ze waren mooi op kleur , niet afgevlogen. Andere soorten die hier vlogen waren ook niet te versmaden: 1m.Tengere grasjuffer (ISCHPUMI),11 Beekoeverlibel (ORTHCOER), 8 Gevlekte glanslibel (SOMAFLAV), 150 Koraaljuffer (CERITENE), 1m.Tengere pantserjuffer (LESTVIRE), 2m.Tangpantserjuffer (LESTDRYA), Gewone pantserjuffer (LESTSPON) , Lantaarntje (ISCHELEG), Gewone oeverlibel (ORTHCANC), Zwarte heidelibel (SYMPDANA), Steenrode heidelibel (SYMPVULG), Grote keizerlibel (ANAXIMPE), Paardenbijter (AESHMIXT),Venglazenmaker (AESHJUNC), Watersnuffel (ENALCYAT),Bloedrode heidelibel (SYMPSANG), Houtpantserjuffer (LESTVIRI),1 huidje Bruine winterjuffer (SYMPFUSC). Kees Goudsmits ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Massale voortplanting van de Zwervende heidelibel (SYMPFONS) 12-8-2003 op een recent gegraven poel (8 bij 30 meter) op het terrein van het Nat.Lab. (Philips) in Eindhoven (161.5+379.7) telde ik maar liefst 283 huidjes van de Zwervende heidelibel en ook 7 verse adulten ( met prachtige kleuring). Het was een enkel- tot knie-diepe poel met Pitrus, veldrus, knolrus, Grote lisdodde Riet Hoge cyperzegge. Op een vergelijkbare veel grotere poel durfde ik maar niet te kijken! Kees Goudsmits ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Zuidelijke keizerlibel (anaxpart) bij Vessem Op 19-7-2003 vlogen 2 mannetjes op het Groot Meer (150.3+392.7) Daarnaast ook 17m.+1v. Zwervende heidelibel (Sympfons) Op 1-8-2003 vloog naast de vorige soorten hier ook een man Vuurlibel (Croceryt) Kees Goudsmits ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Zuidelijke oeverlibel (Orthbrun) bij Valkenswaard 31-7-2003: OPeen klein natturontwikkelingsgebiedje met kwelplasjes en kwelslootjes en poelen: 1m.Zuidelijke oeverlibel 2m.+1copula Beekoeverlibel(Orthcoer) 2v.Bandheidelibel(Symppede): 1v.eiafzettend 300 Koraaljuffer(Ceritene) ong.30 Tengere grasjuffer(Ischpumi) Het is een klein en kwetsbaar stukje dus daarom geen precieze plaatsaanduiding. 2-8-2003 Goorloop 144+369 en 144+370 en 143+371 fraai gebied met oa.: 11v.+3m. Bandheidelibel(Symppede) 2v.+1m.Beekoeverlibel(Orthcoer) Van beide soorten is al eens eerder een enkel individu in het gebied gezien; nu lijkt er toch sprake van populaties te zijn. Verder.: 2m.+3v.Bosbeekjuffer(Calovirg) 0ng 700 Koraaljuffer(Ceritene) 13 Tangpantserjuffer(Lestdrya) Opvallend was een zeer klein vrouwtje Zwarte heidelibel (Sympdana): achterlijf: 13mm Lengte totaal: 21 mm Vleugellengte: voor:20mm achter:19mm Het beestje zag er verder normaal uit (niet misvormd) en kon goed vliegen. Is het jullie bekend of zulke dwergen bij Sympetrum danae vaker voorkomen? Het was hier soms moeilijk de aandacht te verdelen naast de vele leuke vlinders en sprinkhanen en met 3 zwarte ooievaars CICONIGR en een rode wouw MILVMILV boven het hoofd. Groet Kees Goudsmits ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellen in voormalig veenkoloniaal gebied (met Bandheidelibel), DR Enthousiast door de vondst van een nieuwe grote populatie Bandheidelibel (SYMPPEDE) bij Gramsbergen ben ik de afgelopen dagen in het aangrenzende deel van Drenthe op zoek geweest naar deze soort. Het meest waterrijke gebied wat daarvoor in aanmerking kwam was het gebied rond Dalerpeel-Nieuwlande. In dit voormalige veengebied liggen nog talrijke wijken (deels sterk verlandt) en ontwateringssloten. Dat je in de voormalige veenkoloniën (in tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt) heel wat "leuke" soorten kunt tegenkomen bewijst onderstaande lijstje: 31.vii.2003 Dalerpeel-voormalige veenwijk (239.2-521.2): o.a. Blauwe breedscheenjuffer (PLATPENN) 31.vii.2003 Nieuwe Krim-zijtak van veenwijk (240.7-521.0): o.a. Plasrombout (GOMPPULC) (pas de 3e recente waarneming na het Atlasproject) 04.viii.2003 Dalerpeel-zijtak van veenwijk (241.1-523.8): o.a. Koraaljuffer (CERITENE), Weidebeekjuffer (CALOSPLE) en een vr. Bandheidelibel (SYMPPEDE), zeer waarschijnlijk afkomstig van de populatie bij Gramsbergen, hemelsbreed ca.8 km. 04.viii.2003 Dalerpeel-zijtak van veenwijk (240.7-524.1): o.a. Blauwe breedscheenjuffer (zeer talrijk) 05.viii.2003 Nieuwlande-voormalig veenkanaal (239.5-523.8): o.a. Blauwe breedscheenjuffer (zeer talrijk) 05.viii.2003 Dalerpeel-kanaal Oostopgaande (241.1-524.5): o.a. Blauwe breedscheenjuffer (zeer talrijk) 05.viii.2003 Nieuwlande-sloot (239.9-524.4): o.a. Koraaljuffer. Gerard Abbingh ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Verse lichting Noordse winterjuffers (Symppedi) Op 23 juli 2003 tijdens het monitoren op Groot Erve in de Weerribben (191+532) waren volop winterjuffers aan het uit sluipen: zo'n 18 exemplaren. Volgens mij is dit een zeer vroege waarneming. Is de soort ooit vroeger in het uitsluip seizoen waargenomen? Verder vlogen hier 3 mannetjes Gevlekte glanslibel (Somaflav): de soort lijkt zich uit te breiden in de Weerribben of heeft een zeer goed jaar. Ook nog een laat mannetje Gevlekte witsnuitlibel (Leucpect). Groet Kees Goudsmits ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Groene glazenmaker in Stadspark Groningen Op 11 augustus was in het Stadspark van Groningen een Groene glazenmaker-vrouwtje bezig met ei-afzetting op een veldje Krabbescheer bestaande uit welgeteld 11 rozetten opeen. De geboorte van een nieuwe populatie? (Mits de Krabbescheer uitbreidt?) Op 9 sep. 2001 was op dezelfde plek al eens een mannetje gezien. Kennelijk kan de soort het Stadspark in ieder geval vinden. Jan Gerard ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Groene glazenmaker gaat als hulk tekeer! Hierbij onze waarneming van de Groene Glazenmaker. Het was 'm echt, helemaal volgens de beschrijving. Wat een helikopter van een dier, zo groot en krachtig! Hij/zij was via de open deuren onze studeerkamer binnengevlogen en maakte daar veel kabaal. Wij hadden zo'n plastic schuifje op een steel, dat wij de hommelhulp noemden, bedoeld om hommels en andere leuke insecten te helpen uit het huis te komen. Het is toch heel zielig als ze als gekken zonder uitweg tegen de binnenkant van je raam blijven vliegen en botsen. Echter: deze mega-libel heeft dit nuttige dingetje helemaal knock-out geslagen: kon/wilde er niet in. Resultaat: hulpstukje aan flarden, libel was de "man-of-the-match"! Meneer de Glazenmaker (zo'n indrukwekkend insect kun je niet zomaar tutoyeren) is met gewapper van vitrage en andere lappen naar buiten geleid. Wat een indrukwekkend beest! Over onze locatie: wij wonen in een buitenwijk van Zeist, gesitueerd aan een lager liggend parkje, de Dieptetuin (= Burgemeester van Tuylllaan nr.1) Veel groen, (gevarieerde vegetatie) maar ook bebouwing (alle huizen hebben wel een tuin rondom). We hebben een klein vijvertje, maar krabbescheer kunnen wij daarin niet herkennen. Wel is het zo dat we dit jaar veel meer libellen zien vliegen dan voorheen, jeweetwel, van die gewone sprietige blauwe soort. Nou ja, wij hopen dat je iets kunt met onze waarneming! Wij waren er blij om dat zo'n beest van bijna voorwereldlijk formaat vanuit ons huis weer vrolijk (of juist zeer ontstemd, dat weet je maar nooit met libellen) het luchtruim kon kiezen. Een hele opluchting! Succes met het vlinderwerk (alles wat vliegt is van groot belang), Met vriendelijke groeten, Loeki Schönduve en Jan Kuipers ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Bezoekje aan de Roer, L Zondag 10 augustus bezochten Paul Schrijvershof , Marijke Roos , Eus van der Burg en Bertus de Lange de Limburgse Roer om te zoeken naar gaffellibel (OPHIOCECI) Mede door eerdere berichten dat de soort dit jaar 'goed vliegt' waren onze verwachtingen hoog gespannen . Dit bleek geheel terecht , want in het ruige terrein ten westen van de fietsbrug vonden we binnen 5 minuten een rustend vrouwtje op kale distel-takken! Hier bleef het niet bij, want we zagen later ook nog een mannetje boven de rivier vliegen en bij de moestuinen langs de Roer vonden we opnieuw een rustend vrouwtje; dit exemplaar verkoos steeds het prikkeldraad als rustplaats! Naast de gaffellibellen zagen we in het terrein bij de fietsbrug ook nog 2 rivierrombouten (GOMPFLAV), een prachtig vers vrouwtje en een wat ouder mannetje. Een rondvliegende familie wielewalen , 2 ijsvogels en 2 boomvalken zorgden voor leuke afwisseling . Een oranje luzernevlinder vloog nog voorbij. In de middag bezochten we de visvijver van Vlodrop , waar naast de gebruikelijke kanaaljuffers (CERCLIND) nog een man vuurlibel (CROCERYT) rondvloog . Behalve alle min of meer te verwachten soorten , zagen we verder nog een kolibri-vlinder langs de Roer (bij de moestuinen) , en een man kanaaljuffer (CERCLIND) bij het Blanckwater. Bertus de Lange Alphen aan den Rijn ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Hallo allemaal, Vorig jaar heb ik melding gemaakt van een vrouwtje Bandheidelibel. Ik had haar gefotografeerd bij Heeten (OV). A.C.483 214 of A.B.274725. Wie schetst mijn verbazing toen ik gisteren een mannetje bij mijn eigen vijver waarnam. Ik heb een foto (verkleind) toegevoegd (deze is niet goed overgekomen, RH). Ik woon in de bebouwde kom van Raalte A.C. 488 215 A.B. 273821. Beide waarnemingen liggen dus dicht bij het Overijssels Kanaal en in de buurt van vochtige broeklanden. De hartelijke groeten, Paul Uijttenboogaart Larixplein 10 Raalte pm.utb_at_home.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Beste mensen, omdat SYMPFLAV nog in bijna geen enkele libellennieuwsbrief gemeld is: zo 10-08-2003 centrum Kampen in groenstrook 2mnl. geelvlekheidelibel. G.Koopman ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws (LN) wordt gecompileerd in samenwerking met de Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie (NVL) De NVL heeft als doel: het stimuleren van de studie naar en de bescherming van libellen. Vier maal per jaar geeft de NVL een Nieuwsbrief uit. Daarnaast verschijnt er tweemaal per jaar het blad Brachytron met artikelen over ecologie, gedrag en levenswijze van libellen, wetenschappelijke mededelingen en boekbesprekingen. Wilt u lid worden van de NVL? Dat kost slechts € 13,-- per jaar en voor jongeren tot 25 jaar € 7,--. Ieder nieuw lid ontvangt een speciale editie (in kleur) van de Brachytron met daarin artikelen over goede libellengebieden in Nederland. Voor meer info of een folder meel naar nvl_at_vlinderstichting.nl . ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 03:31 Woensdag 13 augustus 2003