Libellennieuws 02:38 Donderdag 5 september 2002 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Nieuwe aanmeldingen voor de libellennieuwsmeelgroep alsmede kopij voor de nieuwsbrief kunnen als altijd naar onderstaand iemeeladres. Voor iedereen het volgende verzoek: wil je zelf een bijdrage leveren, wil je dan a.j.b. de Nederlandse (bijv. Vroege glazenmaker) èn de shortname, bestaande uit de eerste vier letters van de beide delen van de wetenschappelijke naam (AESHISOS) vermelden, zodat iedereen het bericht goed kan volgen (en mij het meeste werk bespaard blijft). Een tweede verzoek is om bij de vermelding van een gebied, de naam van de gemeente en liefst ook de Amersfoortcoordinaten en de provincie erbij te vermelden: dit vergroot de leesbaarheid van de bijdragen. Allemaal weer veel leesplezier en groetjes, Remco Hofland Oegstgeest remcohofland_at_hetnet.nl *************** ARTIKELEN *************** Libellennieuws uit Overijssel Groene glazenmaker (AESHVIRI) doet het slecht in De Weerribben Op 17 augustus werd er door Libellenwerkgroep Overijssel een simultaantelling van Groene glazenmakers (AESHVIRI) gehouden in De Weerribben. Verdeeld in twee groepen werden (bij tropische temperaturen) de beste krabbescheerlocaties onderzocht. De directe aanleiding daartoe was het feit dat er in 2001 zeer weinig exemplaren waren gesignaleerd. Er is krabbescheer in ruime mate aanwezig, maar de daarbij behorende aantallen groene glazenmakers blijven achterwege. Op 17 augustus werd wederom vastgesteld dat het aantal groene glazenmakers bedroevend laag ligt. In het totaal werden er slechts 20 mannetjes en 5 vrouwtjes gezien. Verder werd keer 2 maal eiafzet geconstateerd en werden er 5 larvenhuidjes gevonden. In vergelijking met het aangrenzende De Wieden en goede locaties in Groningen en Friesland gaat het hier om een zeer lage score. Over de mogelijke oorzaken bestaan wel ideeën, maar nader onderzoek zal moeten uitwijzen waarom de groene glazenmaker zo sterk achterblijft bij de zich uitbreidende krabbescheer in een laagveengebied wat een zeer grote populatie zou moeten kunnen herbergen. Ander nieuws uit de Weerribben Zowel in 2000 als in 2001 werd er in dit laagveengebied de venglazenmaker (AESHJUNC) waargenomen. In beide gevallen slechts 1 exemplaar. Aangenomen werd dat het om zwervers ging. Tijdens de groene glazenmaker expeditie (17/8) werden meerdere venglazenmakers gezien. Op 30 augustus troffen Karin Uilhoorn, Peter de Boer, Wietse van Kammen en ondergetekende een eiafzettend vrouwtje in het Venebosch. Plaats: het slootje (met krabbescheer en kleine lisdodde) waar Gerben Mensink in 1999 voor het eerst gevlekte glanslibellen (SOMAFLAV) vond. De venglazenmaker blijkt zich dus voort te planten in het laagveen! Met uitzondering van Noordse glazenmaker (AESHSUBA) komen alle inheemse glazenmakers in De Weerribben voor. Tijdens dezelfde excursie (30/8) werden er in het Woldlakebos 2 tengere pantserjuffers (LESTVIRE) gevonden. Dat brengt de soortenlijst voor De Weerribben op 39. Een respectabel aantal. Bandheidelibel (SYMPPEDE) Continuing story Na de vondst van een nieuwe populatie ten Zuidwesten van Dalfsen, was het op 2 en 3 september weer bingo! In maar liefst 7 km. hokken tussen Lichtmis en Nieuwleusen (Noord Overijssel) werd een populatie van zeker 50 exemplaren (waaronder tandems en eiafzettende exemplaren) gevonden door Vincent Martens uit Dalfsen. De dieren zaten wederom langs pietluttige kwelslootjes in saai agrarisch land. De pers (Zwolse Courant, Vechtdaleditie) besteedde op 28 augustus ruime aandacht (met foto) aan de vondst bij Dalfsen. Beekoeverlibel (ORTHCOER) op de Lemelerberg Op 1 september vond ik bij ‘de bronnetjes’ (een plaats met uittredend drangwater op de zuidhelling van de Lemelerberg) een dode en totaal verdroogde oeverlibel. Het betrof een mannetje (zonder kop). Wat meteen opviel was de geringe grootte, het smalle achterlijf en de okergele pterostigmas’s. De blauwe berijping was behoorlijk versleten, maar ook op het borststuk was nog enigszins berijping te zien. Nadere determinatie van vleugelcellen etc. wees uit de het een beekoeverlibel (ORTHCOER) betrof. De Lemeler- en Archemerberg (Landschap Overijssel) zijn dit jaar grondig geïnventariseerd op broedvogels, reptielen, amfibieën, dagvlinders, sprinkhanen, krekels en libellen. Zeker 4 libellendeskundigen hebben het gebied uitgekamd. De beekoeverlibel werd niet aangetroffen. Het gevonden exemplaar heeft ongetwijfeld betrekking op een zwerver die ter plaatse is gestorven. Het is niet ondenkbeeldig dat bij goed uitgevoerd bronherstel de soort zich ter plekke kan vestigen. De populatie bij Holten is hemelsbreed slechts tientallen kilometers verwijderd. Evert Ruiter, Zwolle Libellenwerkgroep Overijssel e.j.ruiter_at_planet.nl ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Waarnemingen van de Bandheidelibel (SYMPPEDE) en een verse, late Noordse witsnuitlibel (LEUCRUBI) Op maandag 2 september kreeg ik via Evert Ruiter een cryptisch berichtje over een nieuwe populatie van de bandheidelibel (SYMPPEDE) bij Lichtmis. Bij toeval ontdekte Vincent Martens bij Lichtmis (in de kmhokken 211/512, 210/512, 210/511 en 211/511) zo'n 35 ex. waaronder 3 tandems en eiafzet. Kern van de populatie langs een pietluttig slootje dwars op de Sluitersweg. Woensdag 4 augustus heb ik met Kees Hermsen tussen Dalfsen en Punthorst gezocht naar meerdere mogelijke plekken voor SYMPPEDE. Op de verschillende plekken tussen Dalfsen en Lichtmis hebben we plekken getroffen met een goede waterkwaliteit, ook soms licht stromend water. In slechts weinig van de gevallen ging het om een typische watergang waarlangs SYMPPEDE werd verwacht. Helaas troffen we geen beesten aan in het gebied ten westen van Nieuw Leusen. Pas bij Lichtmis zelf (terplaatse van de melding van Vincent) troffen wij bandheidelibellen (2 man, 1 vr) aan. Aansluitend aan de bekende hokken hebben we nog in een extra hok (212/512) lans het spoor een exemplaar aangetroffen. Het gaat in dit gebied om smalle, ondiepe watergangen met stromend (kabbelend) water, gelegen tussen maisakkers. In en langs het water verder een gevarieerde plantenbegroeiing. Op een van de eerste plekken in het agrarische gebied werd onze aandacht getroken door een zeer afgevlogen heidelibel. Het bleek te gaan om een verfomfaaide Geelvlekheidelibel (SYMPFLAV) met sterk gerafelde vleugels. Opmerkelijk voor een jaar waarin weinig SYMPFLAV werd gemeld. Nabij Ruitenveen, langs een (voor SYMPPEDE te) brede wetering met goede waterkwaliteit werden we echter verrast door een vers exemplaar van de Noordse witsnuitlibel (LEUCRUBI). Hij kwam aangevlogen vanuit het westen over het water, ging vlak voor ons zitten en was 2 minuten later weer als een speer vertrokken. Over het water richting het oosten. Drie zaken waren bij deze waarneming opvallend: het ging om een waarneming buiten het typische biotoop (langs een wetering in een volledig agrarisch gebied, kilometers in de omtrek geen natuurgebied); Het ging om een nog zeer sterk gekleurd exemplaar, zonder enige beschadiging o.i.d.; de uiterste waarnemingsdata in NL, genoemd in de veldgids is begin augustus. Heeft iemand anders zo'n late waarneming gedaan van een verse witsnuit buiten z'n normale biotoop? Ben benieuwd. Een ieder die dit leest wordt nog steeds uitgenodigd komende week eens rond te kijken naar SYMPPEDE. Rond Nieuw Leusen en Balkbrug zijn er wellicht nog kansen. Het exemplaar dat door Andre Hospers nabij Zuidwolde werd waargenomen moet toch ergens vandaan komen nietwaar? Lichtmis en Dalfsen (de populatie bij de Horte, langs de Emmertochtsloot) zijn nog steeds zo'n 20 km verwijderd van Zuidwolde. Victor Mensing ******************************* LOSSE WAARNEMINGEN ******************************* Zwervende heidelibellen (SYMPFONS) In mei van dit jaar waren er opvallend veel Zwervende Heidelibellen (SYMPFONS) aanwezig in de duinen tussen Bergen aan Zee en Egmond aan Zee, Noord-Holland. In de middag van 4 september waren daar in het nieuwe natuurontwikkelingsgebied Het Nieuwe Land, minstens vijf gloednieuwe Zwervende Heidelibellen (SYMPFONS) aanwezig. Nog zeer licht geel en nauwelijks tot vliegen in staat. Niet alleen is hiermee voortplanting van de soort hier voor het eerst vastgesteld, het lijkt ook wel zeer waarschijnlijk dat deze jonge dieren zich in één seizoen hebben kunnen ontwikkelen tot imago. Groet, Harm Niesen ++++++++++++++++++++ Beste e-mail lezers, In de Amsterdamse Waterleidingduinen zijn vele poelen en andersoortige wateren te vinden. Een van deze plassen voldoet uitstekend aan de omschrijving zoals in de Veldgids van Bos en Wasscher staat vermeld om er de Zwervende heidelibel (SYMPFONS) aan te treffen. Die omschrijving luidt “grote stilstaande wateren, bij voorkeur met ondiepe snel opwarmende delen”. Vorig jaar werden daar door Wim Kuijper, lid van onze libellenwerkgroep, maar liefst 11 larvenhuidjes van de Zwervende heidelibel geplukt. Een reden om de plas dit jaar wat vaker te bezoeken. En op zondag 1 september werden we beloond met zeker 8 nog jonge libellen van de Zwervende heidelibel (SYMPFONS). Daarnaast waren er nog enige uitsluipingen. Wat ons bovendien opviel was, omdat er geen enkele begroeiing vlak langs het water is, dat de larven minstens 5 meter over land hebben moeten kruipen om bij de eerste gras- en zeggenpolletjes te kunnen komen. Ook werden er zeker 25 Zwervende pantserjuffers (LESTBARB) waargenomen. Het aantal Steenrode (SYMPVULG) en Bruinrode heidelibellen (SYMPSTRI) was niet te tellen: bovendien waren er vele tandems, eiafzettend, boven het water. Frans en Marja Koning KNNV Libellenwerkgroep Zuid-Kennemerland ++++++++++++++++++++ Van het zwerversfront Op 18 augustus werden 2 verse Zwervende heidelibellen (SYMPFONS) bij een duinmeertje (Gravedal) ten noorden van Egmond aan zee waargenomen. Dit betekent dat nu ook het Noord-Hollands Duinreservaat de soort als zeker voortplantend kan aanmerken. Ook op 3 en 4 september werden in totaal 7 verse exemplaren en 13 larvehuidjes op deze plek gevonden. Tevens zag ik op 3 september op mijn vlinderroute een vers exemplaar (in de duinen ter hoogte van Egmond Binnen). Met vriendelijke groet, Jetta Verhoef & Arnold Wijker ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Zwarte heidelibel 5 mannetjes zuidoever meertje in Kraansvlak-Oost ten noordoosten van Zandvoort, km-hok 99.488. Datum 23 augustus 2002. Ben Kruijsen Ecologisch Adviesbureau B.Kruijsen Santpoort-Noord email postbus_at_natuuradvies.nl site www.natuuradvies.nl ********************************************** REACTIES OP EERDERE BIJDRAGEN ********************************************** Uitzwervende Bruine winterjuffer (SYMPFUSC) Naar aanleiding van de melding van Bruine winterjuffer in de bebouwde kom van Katwijk van Casper Zuyderduin en die van Hans Westdorp in de bebouwde kom van Wassenaar kan ik mededelen dat ik een man Bruine winterjuffer (mijn eeerste) heb waargenomen in de Amsterdamse waterleidingduinen op dinsdag 27 augustus bij de ingang Oase (gele route). Ruud de Man ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ “Eettafel” van libellenvleugels Beste allemaal, Bij nader inzien is de eettafel in de Morvan wellicht toch van een vogel. Ik had er met Rob Geraeds over; helemaal over het hoofd gezien; waarschijnlijk is het van een grote gele kwikstaart. Langs de Roer zag hij ze (grote gele en witte) ook regelmatig jagen op insecten; het lijkt mij inderdaad een goede verklaring. Groetjes Rob Brinkhof ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellen in Frankrijk De afgelopen 5 jaar kom ik regelmatig in de Brenne, een regionaal natuurpark behorende tot het dpt Indre, région Centre in Frankrijk. Dit prachtige extensief gebruikte landbouw-natuurgebied kent wel 1200 meren en meertjes ("Pays des milles étangs"). De laatste 2 jaar kijk ik regelmatig naar libellen (en flora/vegetatie plus andere insecten als dag- en nachtvlinders, sprinkhanen). Samen met Frits van Beusekom ("natuurboer" ter plaatse) inventariseer ik voor "Indre Nature" nieuwe natuurterreinen. Bijgaand stuur ik je een vrij complete lijst van libellen voor de Brenne, een lijst van maar liefst 48 soorten! Met vriendelijke groet, Ben Kruijsen Ecologisch Adviesbureau B.Kruijsen Santpoort-Noord email postbus_at_natuuradvies.nl site www.natuuradvies.nl PS Liefhebbers voor deze lijst kunnen mij even een meeltje sturen, dan stuur ik het excel-bestand als bijlage toe, RH ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ Libellennieuws 02:38 Donderdag 5 september 2002