Banners Menu Content Taal/Language
Helaas begrijpt uw browser deze pagina niet. Hierdoor wordt de pagina mogelijk onjuist weergegeven. Download een nieuwe browser zoals Opera (6 of hoger), Microsoft Internet Explorer (5 of hoger), Mozilla (1 of hoger) en Netscape (6 of hoger).
Excursieverslagen 2004 Sympecma paedisca zich als trekvogels ?
back
print deze
pagina
Bijeenkomsten januari 2004/ januari 2005
Winterjuffers in Drenthe
Spectaculaire terugvangsten van noordse winterjuffers:Mannetjes Lindevallei op het Uffelter Binnenveld 2004
Winterjuffers als Trekvogels Uffelter Binnenveld:
Een negen maanden durend onderzoek op het Uffelter Binnenveld in 2003 – 2004
Nieuwe vindplaatsen:
Sympecma paedisca in Dwingelderveld en het Mantingerzand
Winterjuffers op het Uffelter Binnenveld voorjaar 2004:
De eerste winterjuffers van 2004
Bijzondere Libellenwaarnemingen in Drenthe in 2004
Waterjuffers /Zygoptera
Libellen / Anisoptera
Jaarbijeenkomst 18 januari 2005 Borger
Larvehuidjes determineren, Kleurvormen vuurjuffers, korenbout Brauer
Een goede opkomst met ongeveer 25 mensen, zo begon de jaarbijeenkomst van de Libellenwerkgroep Drenthe in het Esdal College te Borger.
Onder leiding van Gerard Abbingh werd de avond gestart met de film "Nieuw leven bij de bruine korenbout" van Johann Brauer. Fraaie close-up beelden lieten ons ondermeer het uitsluipen van de bruine korenbout zien. Terecht dat Johann de eerste prijs op het Int. Streekfestival met deze film heeft gewonnen, daar waren we het over eens.
Daarna vertelde Ren�Manger in het kort de resultaten die in 2004 door de LWD zijn behaald. Tevens de plannen die er voor 2005 zijn. Zo zullen er bijvoorbeeld een aantal excursies worden gepland in de zogenoemde witte plekken op de kaart van Drenthe. Een ieder is weer welkom om mee te helpen inventariseren. Aandacht voor larvenhuidjes zal in de vorm van een determinatieavond plaats vinden. Verder wordt het soortgericht onderzoek aan de noordse winterjuffer Sympecma paedisca voortgezet. Vooral in april en mei zal gezocht gaan worden naar eventuele voortplantingsplaatsen. Hiervoor zal t.z.t. assistentie worden gevraagd. Een jaarverslag van 2004 zit ook in de planning.
Verder gaf Ren�in het kort een presentatie van het soortgericht onderzoek aan de noordse winterjuffer op het Uffelter Binnenveld. Een aantal LWD-ers doen momenteel onderzoek naar het overwintergedrag van de genoemde soort. Negen pollen pijpestro met overwinterende winterjuffers zijn nu op het veld gemarkeerd. Het onderzoek dat in augustus 2004 is gestart zal in mei 2005 worden beeindigd. Foto's van berijpte en ingesneeuwde winterjuffers waren tijdens de presentatie te zien. Het gehele jaar door kijken naar libellen is dus nu in Drenthe mogelijk. Een zeer aparte ervaring
De voorlopige resultaten van het onderzoek naar de verschillende kleurvormen bij de koraaljuffer Ceriagrion tenellum werd door Niels Dingemanse uit Groningen op boeiende wijze verteld. Niels is in 2004 samen met Riek van Noordwijk en Kobus Boeke het onderzoek in het Drouwenerveld in Drenthe gestart. Twee vennen zijn daar vanaf begin juni uitvoerig onderzocht op de aantallen koraaljuffers en het voorkomen van de verschillende kleurvormen van de vrouwtjes van deze soort. De koraaljuffers werden tijdens dit onderzoek gemerkt en zo mogelijk weer teruggevangen.Waarom is er meer dan �n type vrouwtje? Hoe kunnen verschillende kleurtypes van vrouwtjes naast elkaar blijven voortbestaan?
Dat waren de belangrijkste vragen die de basis van dit onderzoek vormden.
Na de pauze vertelde Gerard Abbingh over larvenhuidjes. Gerard liet aan de hand van mooie eigen gemaakte close-up foto's zien op welke kenmerken je moet letten als je larvenhuidjes wilt gaan determineren. Gerard bezit thuis een zeer grote (referentie) collectie larvenhuidjes uit binnen- en buitenland. Zomers is het een leuke bezigheid om larvenhuidjes te verzamelen. Wanneer dan in de winter de wind en sneeuw rond het huis giert is het prettig larvenhuidjes determineren. Na afloop bestond de mogelijkheid zelf meegebrachte huidjes onder een binoculair te bekijken. Er werd nog nagekletst en tegen 22.40 uur vertrokken uiteindelijk ook de laatsten naar huis en kunnen we terugkijken op een geslaagde avond.
Dank aan het Esdal college te Borger voor het beschikbaar stellen van de accomodatie en de Vereniging voor behoud van Natuurmonumenten voor het gebruik van de beamer.
Ren�Manger
Bijeenkomst LWD op 27 januari 2004 Borger
Impressie van de bijeenkomst van de Libellenwerkgroep Drenthe op 27 januari 2004
In de kantine van het Esdal College in Borger komen op dinsdagavond 27 januari ca. 25 leden en aspirant-leden bijeen voor een videoavond van de Libellenwerkgroep Drenthe (LWD). Onder het genot van een kop koffie blijkt al snel de waarde van een dergelijk avond. Mensen raken met elkaar in gesprek over hun libellen- en natuurbelevingen van het afgelopen jaar, nieuwtjes worden uitgewisseld, ervaringen worden verteld. De boekentafel wordt druk bezocht en wellicht doen enkele mensen op deze manier nog idee� op voor de aanschaf van beginnende of gevorderde libellenliteratuur.
Ren�Manger opent het programma. Hij vertelt eerst iets over de in april te verschijnen Werkatlas Drentse Libellen. De soortteksten zijn hiervoor inmiddels klaar en Ren�laat in het kort zien hoe een en ander er uit komt te zien. Het is de bedoeling dat alle werkgroepleden t.z.t. een atlas krijgen en mede aan de hand daarvan op zoek kunnen gaan naar libellen in Drenthe, in de hoop dat daardoor veel, nu nog witte gebieden de komende jaren worden onderzocht op het voorkomen van libellen.
Aansluitend houdt Ren�een (video)-presentatie over de Noordse winterjuffer Sympecma paedisca in Drenthe. Tot de jaren zeventig wordt de soort nog regelmatig aangetroffen in midden- en noordoost Nederland, maar daarna verdwijnt de soort zelfs bijna uit Nederland en kan ze zich alleen nog in de Weerribben handhaven. Vanaf 1997 lijkt de soort echter aan een comeback bezig te zijn en wordt zij op meerdere plaatsen in zuidoost Friesland en zuid-Drenthe weer aangetroffen. Vooral Rob van de Es heeft daarin een belangrijke bijdrage geleverd. Het komende seizoen willen we proberen om voortplanting vast te stellen. Daarbij is de hulp van andere werkgroepleden natuurlijk meer dan welkom.
Na de pauze bekijken we de videofilm Levenscyclus van Libellen van Johann Brauer. Gedurende drie jaar heeft Johann in de Weerribben en de Lindevallei fraaie video-opnamen van libellen gemaakt. Dit heeft geresulteerd in een mooie film van ca. 20 minuten over de levenscyclus van libellen. Johann heeft met deze film een derde prijs gewonnen in een landelijke wedstrijd voor amateur-filmers. Wat ons betreft meer dan terecht want de close-up beelden van o.a. libellenogen, borststukken en vleugels waren bijzonder fraai.
Als slot van de avond is er nog de mogelijkheid iets te laten zien of te vertellen. Zo heeft Ben Prins een wel zeer donkere Watersnuffel gefotografeerd met ook nog eens een onderbroken schouderstreep zodat het dier verdacht veel op een Variabele waterjuffer lijkt. Een vergelijking met andere fotos wijst uiteindelijk uit dat het wel degelijk om een Watersnuffel gaat, maar duidelijk wordt nog maar weer eens dat het herkennen niet altijd zo eenvoudig is. Hendrik Lanjou tenslotte heeft een dia meegebracht van een tak met daarop de ingestoken eitjes van de Houtpantserjuffer. Als je er alert op bent kun je op deze manier ook in de winter nog onderzoek naar libellen doen. Na afloop wordt er nog langdurig nagekletst, maar tegen 22.30 uur vertrekken uiteindelijk ook de laatsten naar huis en kunnen we terugkijken op een geslaagde avond.
Dank aan het Esdal college te Borger voor het beschikbaar stellen van de accomodatie en de Vereniging voor behoud van Natuurmonumenten voor het gebruik van de laptop en beamer.
Spectaculaire terugvangsten van noordse winterjuffers
Op 6 november jl. werden door René Manger (Libellenwerkgroep Drenthe) twee gemerkte mannetjes noordse winterjuffer op het Uffelter Binnenveld in Zuidwest-Drenthe gevangen. De twee bleken afkomstig van het op ongeveer 20 km gelegen Lindevallei in Friesland. Ze waren daar op 2 oktober 2004 op de vleugels gemerkt.
In Drenthe wordt op het Uffelter Binnenveld in het kader van een uitgebreid onderzoek net als in Friesland vanaf september dit jaar noordse winterjuffers gemerkt. Inmiddels zijn er bijna 300 exemplaren op het Uffelter Binnenveld gemerkt. Omdat van de Drentse winterjuffers naast vleugelmerken ook detailfoto’s zijn gemaakt kon met zekerheid worden vastgesteld dat de twee gevangen exemplaren niet uit Drenthe afkomstig waren maar uit Friesland.
Deze terugvangsten geven weer een onverwacht nieuw beeld in het verspreidingsonderzoek naar de noordse winterjuffer (Project Paedisca) in Noord-Nederland.
Winterjuffers als Trekvogels Uffelter Binnenveld
Een negen maanden durend onderzoek op het Uffelter Binnenveld in 2003 – 2004René Manger
Al enkele jaren achter elkaar wordt de Noordse winterjuffer Sympecma paedisca op het Uffelter Binnenveld waargenomen. In het kader van het verspreidingsonderzoek Project Paedisca, dat in 2001 is gestart in de Weerribben, is eind 2003 een onderzoek gestart naar de overwintering en mogelijke voortplanting van de Noordse winterjuffer op de Drentse zandgronden. Op het Uffelter Binnenveld is onderzoek gedurende negen maanden uitgevoerd.
Korte karakteristiek / situering
Het Uffelter Binnenveld is gelegen in Zuidwest-Drenthe tussen de dorpen Havelte en Uffelte. In het zuidwesten begint het gebied hoog op de flank van de Havelter stuwwal en het eindigt laag in het stroomdal van de Oude vaart. Hemelsbreed gezien ligt het Uffelter Binnenveld ongeveer 20 km ten oosten van de bekende populatie van de Noordse winterjuffer in de Weerribben. Het terrein is in eigendom en beheer van Stichting ‘Het Drentse Landschap’.
Het onderzoek
Van september 2003 tot eind mei 2004 is tijdens de vliegperiode onderzoek gedaan in het zuidelijk deel van het Uffelter Binnenveld. Dit onderzoeksgedeelte is circa 2 ha groot en bestaat uit heide omgeven door bos. Ook is een ven aanwezig. Vermoedelijk is dit ven enigszins voedselrijk, gezien de aanwezigheid van Riet. In totaal is het onderzoeksterrein 19 keer onderzocht op de aanwezigheid van Noordse winterjuffers. Het gebied werd daarbij steeds langzaam lopend onderzocht. Alle winterjuffers werden geteld en zonodig met een stift gemerkt om dubbeltellingen uit te sluiten. In het voorjaar werd ook de oeverkant van het ven steeds gecontroleerd op aanwezigheid van winterjuffers. De combinatie van een lage zonnestand, lichtgeel gekleurde grassen (verblindend) en een goede camouflage van de dieren op de heideplanten maakt het waarnemen van winterjuffers vaak moeilijk. Het lukte niet in alle gevallen de dieren op geslacht te bepalen. Meestal maken ze korte vluchten, soms ook vliegen ze steil omhoog om vervolgens met een horizontale vlucht uit het zicht te verdwijnen. In april zijn de winterjuffers gemerkt om te zien of ze voor langere tijd in het gebied verblijven. Ook is er opgelet wanneer de dieren blauw gekleurde ogen kregen. Dit blauw worden van de ogen is een teken van geslachtsrijpheid. In de maanden januari en februari is het gebied niet onderzocht.
Resultaten
De aantallen winterjuffers lijken in 2004 iets lager te liggen dan in 2003 (zie figuur 1). Het is lastig om daaruit iets te concluderen omdat de totale aantallen erg laag zijn en er ongetwijfeld sprake is van een waarnemerseffect. De lagere aantallen in 2004 hebben mogelijk te maken met sterfte. Dit laatste is afgelopen winter 2003/2004 aangetoond tijdens onderzoek in de Weerribben (Ruiter, 2004).
Op 17 maart 2004 werden de eerste vliegende winterjuffers waargenomen in het Uffelter Binnenveld. Tot half april bleef het aantal winterjuffers op een zelfde laag niveau (figuur 1). Rond 20 april is het terrein door een aantal onderzoekers regelmatig onderzocht. Vanaf die periode werd het ook steeds moeilijker individuen waar te nemen. Juist door deze bezoeken is een redelijk beeld verkregen van het voorkomen van de soort. Soms werd slechts één individu gevonden, maar in de meeste gevallen kon geen enkel exemplaar ontdekt worden. Niet alleen op het Uffelter Binnenveld liep het aantal wintersjuffers terug. Ook in de Lindevallei (Friesland) werd op 17 april 2004 met moeite slechts één enkel mannetje gevonden (mond.med. Peter de Boer en Karin Uilhoorn).
Overigens bleek dat de winterjuffers een voorkeur hebben voor de donkere delen in de vegetatie (meestal Struikheide). Lichtgeel gekleurde vergraste delen (Pijpenstrootje) worden gemeden. Mogelijk spelen camouflage en/of temperatuur hierbij een rol. Er zijn geen gemerkte dieren in het terrein teruggevangen of weer waargenomen.
Discussie
Het lijkt erop dat de Noordse winterjuffer in Drenthe op de hogere (drogere) delen van de heide alleen overwintert en zich er niet voortplant. Dit komt overeen met resultaten uit Japans onderzoek aan de Noordse winterjuffer. In Japan blijken winterjuffers zich kilometers te verplaatsen van lager gelegen voortplantingsgebieden naar de hoger gelegen overwinteringgebieden (mond.med. Evert Ruiter). Tot voortplanting lijkt het in Drenthe vooralsnog niet te komen. Mogelijk dat enkele individuen wel succesvol zijn op geschikt water. Terwijl de voortplantingsactiviteiten in de Weerribben in april toenamen, verdween de Noordse winterjuffer langzaam van het Uffelter Binnenveld. In diezelfde periode verschijnen de eerste libellen in Drenthe, zoals de Vuurjuffer Pyrrhosoma nymphula. Opmerkelijk was dat de dieren nog geen blauw gekleurde ogen hadden. Slechts bij één mannetje dat (op 15 april) is gevangen begon het blauw bovenop de ogen te verkleuren.
Mogelijk zijn de winterjuffers afkomstig uit de Weerribben. De meest oostelijke vindplaats van de Noordse winterjuffer in 2003 in Drenthe is namelijk in Oosterhesselen in het Klenckerveld (Van der Es, 2003). Afstanden van meer dan 50 km zouden dan door de winterjuffers worden overbrugd. Ook in andere (nieuwe) locaties, zoals het Zuiderveld (ten oosten van Vledder) is de soort aangetroffen. Opmerkelijk is dat dit gebied binnen een straal van 2 km geen vennen of ander water in de buurt omvat. Potentiële voortplantingsgebieden zijn momenteel naast de Weerribben en de Kuinderplas laagveengebieden zoals de Wieden en de Lindevallei. Hoewel in de Wieden op 23 april 2004 wel een tandem is waargenomen, is voortplanting ook in de laatste twee genoemde gebieden (nog) niet aangetoond.
Het is opmerkelijk dat winterjuffers soms jaren achtereen op dezelfde locaties in Drenthe worden aangetroffen. Vermoedelijk zwerven grote aantallen winterjuffers vanuit de Weerribben uit op zoek naar nieuwe leefgebieden.
Grote vraag blijft natuurlijk waar de Noordse winterjuffer vanuit de overwinteringsplekken naar toe trekt. Terug naar de Weerribben wellicht? De overeenkomst met trekvogels wordt daarmee wel erg treffend!
Karin Uilhoorn bedankt voor het geven van commentaar op een eerdere versie van deze tekst en voor het uitvoeren van inventarisaties. Els Prins, Ben Prins, Ria Kramer, Gerard Abbingh, Jeroen Bredenbeek en Ron Soenveld dank voor jullie inventarisaties.
Medewerkers van het Project Paedisca : Evert Ruiter (coördinator), Karin Uilhoorn, Robert Ketelaar, Peter de Boer en Jeroen Bredenbeek.
Literatuur
Van der Es, R., 2003. Nieuwe vindplaatsen van de Noordse winterjuffer Sympecma paedisca in Drenthe. NVL - Nieuwsbrief, nummer 4 (Jrg 7). dec. 2003. Pag. 4 - 6.
Ruiter, E., 2004. Eerste januari waarneming van Noordse winterjuffer (Sympecma paedisca) in Nederland. NVL - Nieuwsbrief, nummer 1 (Jrg 8). febr. 2004. Pag. 6 - 7.
Nieuwe vindplaatsen van de Noordse winterjuffer Sympecma paedisca in Drenthe
Inhoud
Inleiding
Nieuwe vindplaatsen in 2003
Bespreking/ Discussie
In het vroege voorjaar van 2003 werden in het Dwingelderveld en het Mantingerzand tijdens het lopen van monitoring routes (reptielen) enkele winterjuffers waargenomen. Nooit eerder werden deze juffers hier gezien terwijl de routes al jaren intensief bekeken worden. Al snel werd mijn interesse gewekt. Na enig vraag en zoekwerk bij andere libellenwaarnemers werd begin mei een bezoek gebracht aan de Weerribben. Massaal vlogen hier Noordse winterjuffers in tandem, in copula en werd ei-afzet waargenomen. Het onderzoek naar de dispersie van Noordse winterjuffers in de Weerribben bracht zoals bekend trekgedrag aan het licht. Bijvoorbeeld een terugvangst in Friesland (Lindevallei) van een in de Weerribben gemerkte Noordse winterjuffer (Robert Ketelaar et al, 2001). Naarstig speurwerk in Zuid Drenthe naar winterjuffers in terreinen van de Vereniging Natuurmonumenten leverde deze zomer echter niets op.
Dwingelderveld
Op 19 september werden in het NP Dwingelderveld tenminste zes Noordse winterjuffers waargenomen. De dieren vlogen in een heideveld met hier en daar wat Pijpestro, Berk, Vuilboom en Grove den. Het betreft een strook (slag) van ongeveer 200 meter breed en 2 km lang. Deze strook is omzoomd door een bos van Grove den. De volgende dag werden op dezelfde locatie weer enkele exemplaren gevonden.
Op 24 september werden in het Kolenveen (Dwingelderveld) wederom ten minste 6 verschillende N. winterjuffers waargenomen. Ook hier vlogen de dieren in een structuurrijke vegetatie van Struikheide, Dophei en verspreid staande pollen Pijpestro, enkele meters van een bosrand. Langs de oever van het enkele tientallen meters verderop gelegen Kolenveen is intensief gezocht naar larvenhuidjes. Van de ongeveer veertig gevonden huidjes bleek ongeveer 75% afkomstig van Lestes sponsa, 15% van Lestes viridis en 10% van Enallagma cyathigerum.
Later die dag werd een vrouwtje van de N. winterjuffer aangetroffen bij het Smitsveen, dit veen ligt nabij de Dwingelderschaapskooi. Het Smitsveen heeft als een van de weinige vennen in het Dwingelderveld een begroeiing met riet en lisdodde. Op 5 oktober werd nog een exemplaar waargenomen bij het Achterlandseveen (Dwingelderveld) en een mannetje in de Veldslagen.
Mantingerzand
Op 23 september werden in het Mantingerzand twee vrouwtjes van de Noordse winterjuffer waargenomen in een vergelijkbaar biotoop als in het Dwingelderveld, namelijk Pijpestro op een beschutte plaats (niet bij het water) en omsloten door Jeneverbes. Enkele dagen daarna werden in een aantal omliggende gebieden in het Mantingerveld nog exemplaren van de N. winterjuffer aangetroffen (zie hiervoor de tabel).
De meest oostelijke waarneming in Drenthe deed ik op 1 oktober op het Klenckerveld (gem. Oosterhesselen) langs de rand van een enkele jaren oude plagstrook ongeveer tien meter van de bosrand. Het betrof een uit de Pijpestro opvliegend vrouwtje N. winterjuffer.
Op 15 oktober werden nogmaals drie winterjuffers waargenomen in het Mantingerzand, waaronder een mannetje. Geen van bovenstaande juffers was gemerkt. ( Dit jaar is in het kader van het verspreidingsonderzoek van de Noordse winterjuffer in de Weerribben (ook in de Lindevallei in Friesland) weer een groot aantal winterjuffers door de Projectgroep Paedisca (PP)gemerkt. Red.)
De juffers werden gevonden door langzaam en voorzichtig door de vegetatie te lopen en zeer goed te kijken naar opvliegende exemplaren. Opvallend was daarbij het grote aantal langpootmuggen dat wat betreft vlieggedrag enigszins op die van de N. winterjuffer lijkt. De N. winterjuffers zie je gemakkelijk over het hoofd en je bent ze kwijt doordat ze vrij plotseling enkele meters van de waarnemer in de vegetatie kunnen duiken. Door hun goede schutkleur kunnen ze met moeite teruggevonden worden.
Andere Drentse waarnemingen in 2003 van de Noordse winterjuffer
Dit jaar werd door René Manger en Gerard Abbingh de Noordse winterjuffer gevonden in twee terreinen van het Drentsch Landschap namelijk het Uffelter Binnenveld en het Nijenslekerveld. Aanvankelijk werd gezocht naar de Bruine winterjuffer, die uit deze terreinen was gemeld (Ben & Els Prins), maar het bleek hier om populaties van de Noordse winterjuffer te gaan. Opmerkelijk hierbij is dat de soort hier al minstens drie jaar achtereen aanwezig is. Vanaf eind augustus tot en met 6 november werd de Noordse winterjuffer in het Uffelter Binnenveld aangetroffen. Dit zou voortplanting van de soort in deze terreinen kunnen betekenen. Zeker ook omdat de soort zeer lokaal aanwezig is. In een andere bekende vindplaats, Vledderveen, werd de Noordse winterjuffer dit jaar niet aangetroffen.
Al deze waarnemingen werden gedaan in overeenkomstige biotopen. Niet langs de oever van vennen maar op beschutte plaatsen in niet al te dichte struktuurrijke heide met Pijpenstro en bomen.
Uit de literatuur zijn oude waarnemingen van de Noordse winterjuffer bekend van ZW drenthe;
Dwingelderveld; (Verspui, 1991),
Vledderveen; Ketelaar, okt. 1995 en E. Last, 1983,
Havelte; Anonym. 2-10-1982 1m+1v en 16-4-1983,
1 vrouwtje,
Vledder N. In NLO nieuwsbrief 1996 -1,
Boswachterij Smilde en Koelingsveld; de Vlieger, 1993,
Vledder: B.Achterkamp, P.Edelaar en R. Ketelaar (1995) Uit: Nieuwsbrief NLO 1996 -3.
Tussen Wapse en Vledder , Hans Inberg zag op 1-3-92 een Sympecma (w.s. paedisca) (212.7-541.5) Uit: NLO Nieuwsbrief 1995-3 p.6
Veel vennen in het Dwingelderveld zijn deze zomer geheel opgedroogd, het aantal potentiële voortplantingswateren is daardoor aanzienlijk beperkt. Waar nog wel water stond was het zoeken naar larvenhuidjes en uitsluipende libellen interessant.
Merkwaardigerwijs zijn er uit Drenthe geen waarnemingen buiten genoemde biotopen bekend. Als de "Drentse" winterjuffers allemaal afkomstig zijn uit de metapopulatie in de Weerribben, dan zou de soort ook in andere biotopen gevonden kunnen worden. Dat is tot dusver echter niet het geval geweest. Dit kan ondermeer te wijten zijn aan het waarnemerseffect. Het lijkt erop dat de uitbreiding van de Noordse winterjuffer doorzet (R. Ketelaar et al, 2001). Nader onderzoek is nodig. Misschien kan dan antwoord gegeven worden op de volgende vragen m.b.t. Drenthe:
- Zijn er geen winterjuffers aanwezig in andere biotopen?
- Zijn er meer waarnemingen gedaan en in welke biotopen? Krijgen deze mogelijke zwervers vaste voet, breiden de populaties zich verder uit of zijn er toch kleine populaties over het hoofd gezien? Gezien de spreiding van de waarnemingen lijken het zwervers te zijn. Toch lijkt het niet onmogelijk dat er populaties over het hoofd gezien zijn zoals in het Dwingelderveld.
- Zijn er voortplantende winterjuffers te vinden? Dit betekent goed zoeken in de periode maart - juni bij vennen en matig voedselrijke wateren met riet en lisdodde.
- Hoe zit het met de Bruine winterjuffer? Door zeer gericht te zoeken zijn dit jaar behoorlijk veel winterjuffers gevonden, maar enkel de Noordse- en geen enkele Bruine winterjuffer.
Alle waarnemingen werden overigens gedaan buiten de paden in natuurgebieden van mijn werkgever Vereniging tot behoud van Natuurmonumenten. Nadrukkelijk verzoek ik de waarnemers om kwetsbare vegetaties te ontzien en de toegangsregels van de natuurgebieden te respecteren, vooral in het broedseizoen. Libellenwaarnemers worden hierbij uitgenodigd mee te helpen zoeken. Neem wel vooraf even contact op met de beheerder van het betreffende natuurgebied.
Literatuur:
Ketelaar, R. et al , 2001. Nieuwe vindplaatsen van de Noordse winterjuffer (Sympecma paedisca) in Nederland. Brachytron 5 (1&2): p. 28-31.
Rob van der Es
Vereniging Natuurmonumenten
06-55127566 of 0522-472731
E-mail:rvdes_email_hetnet.nl
Winterjuffers op het Uffelter Binnenveld in Drenthe
Het libellenseizoen 2004 is begonnen. Hieronder een kort verslag van de eerste winterjuffers op het Uffelter Binnenveld in Drenthe.
Mooi weer voorspeld op 17 maart 2004. Reden om op het Uffelter Binnenveld eens te kijken of er winterjuffers actief zijn. Om 9:45 uur zag ik op het heideterrein het eerste mannetje met een bescheiden duikvlucht weer gaan zitten. Het was ongeveer 14 graden. Citroentjes en kleine vos vlogen ook driftig rond.
Daarna gaan kijken bij het ven aan de zuidkant in het gebied. Na uitvoerig onderzoek aan de waterkant van het ven waren er geen individuen aanwezig. Terug het heideterrein op zo’n 50 meter van het ven zag ik vervolgens nog 6 winterjuffers. In totaal vijf mannetjes en twee vrouwtjes waargenomen.
Hiermee is aangetoond dat de overwintering voor de noordse winterjuffers hier ter plaatse is gelukt. Het is zeker niet het eerste jaar dat het hier gelukt is. Ik kreeg namelijk onlangs een inventarisatieverslag 2003 van Ben & Els Prins (die dit gebied inventariseren) en hierin stond vermeld dat bij het voornoemde ven op 22 maart 2003 een noordse winterjuffer is waargenomen .
Het blijkt dat je dus al vroeg op de dag winterjuffers kunt waarnemen. Kennelijk zitten ze s' nachts tussen de graspollen verscholen. Opvallend is dat de winterjuffers zich op dezelfde plaats op het heideterrein ophouden als in het najaar. Bij de waterkant is er kennelijk nog geen activiteit. Belangrijk wordt om te zien wanneer de mannetjes zich gaan ophouden aan de waterkant.
Het verslag van Rob van der Es (heeft iedereen dat ?) vormt een mooi handvat om eens wat potentiele locaties te gaan bekijken. Ik ben benieuwd !
Verse Noordse witsnuitlibel op 26 oktober 2006!
Het warme oktoberweer heeft voor een verrassende vondst gezorgd in het Bargerveen (Dr)Jan & Annie Rocks en Tinus Knegt liepen op 26 oktober hun Addermonitorenronde in Meerstalblok. De temperatuur bedroeg ongeveer 20 graden Celsius. Zeer verrast waren ze bij het zien van een vers vrouwtje Noordse witsnuitlibel Leucorrhinia rubicunda. Een tweede generatie? Normaal gesproken sluipen Noordse witsnuitlibellen het tweede jaar na de eiafzet uit. Dit gebeurd in het voorjaar. Dit vrouwtje besloot vermoedelijk de tweede winter niet meer af te wachten en alvast uit te sluipen. Zeer opmerkelijk! Vermoedelijk bestaat er een verband met de stijging van de gemiddelde temperatuur in de wereld. De vraag is dan in hoeverre deze libellensoort hiermee in de toekomst gebaat is. Ook opmerkelijk waren die dag jonge nog niet uitgekleurde Watersnuffels Enallagma cyathigerum.
Landelijke libellennieuws 2002-2004
Landelijke libellennieuws
